اگر فینتک را به یک شهر زنده تشبیه کنیم، تجمیعکنندگان API مالی زیرساختهایی هستند که دیده نمیشوند، اما بدون آنها هیچچیز کار نمیکند. گزارش فینتک ایران 1404 نشان میدهد صنعت تجمیع API مالی در ایران، با وجود اندازه بازار نسبتاً کوچک، نقشی کلیدی در اتصال بانکها، نهادهای دولتی، بیمهها و پلتفرمهای اعتباری ایفا میکند؛ نقشی که برای آینده وامدهی دیجیتال و پلتفرمهای تسهیلاتی حیاتی است.
بر اساس تحلیل مالی نکس از دادههای گزارش، در سال 1404 دستکم 16 تجمیعکننده API مالی فعال در بازار ایران شناسایی شدهاند که به بیش از 5 هزار کسبوکار خدمتگیرنده سرویس میدهند. نرخ رشد اندازه بازار در سال 1403 نسبت به سال قبل، بین 30 تا 50 درصد برآورد شده؛ رشدی که بیش از آنکه ناشی از نوآوری باشد، متاثر از تورم، افزایش قیمت API ها و رشد اجباری مصرف داده است.
نکته مهم اینجاست که با وجود رشد عددی بازار، شفافیت مالی و دادهای بسیار پایین است. چند نرخی بودن APIها (قیمت قانونی، بازار خاکستری و قیمت کششده) محاسبه دقیق اندازه بازار و حاشیه سود را دشوار کرده و همین موضوع باعث شده بسیاری از بازیگران، عملاً با حاشیه سود ناچیز یا حتی زیان فعالیت کنند.
طبق گزارش، مدل فروشگاه API الگوی غالب در ایران است. در این مدل، هویت تأمینکننده API برای مشتری نهایی پنهان است و پلتفرم تجمیعکننده مسئول کیفیت، پایداری و قیمتگذاری سرویس محسوب میشود. این رویکرد اگرچه تجربه کاربری یکپارچهتری ایجاد میکند، اما فشار ریسک و هزینه را مستقیماً بر دوش تجمیعکننده میگذارد.
در مقابل مدل بازارگاه API که در آن تأمینکننده مستقیماً API خود را منتشر میکند، هنوز در ایران فراگیر نشده است؛ دلیل اصلی آن نبود استاندارد، ریسک کیفیت و ضعف تنظیمگری است.
یکی از دادههای کلیدی گزارش، مقایسه تجمیعکنندگان بر اساس تنوع API است. APIهای بانکی، پرداخت، احراز هویت و بیمهای بیشترین فراوانی را دارند. در این میان:
- حدود 60 درصد حجم بازار مربوط به APIهای پرتکرار و عمدتاً انحصاری است.
- بازیگرانی که پوشش گستردهتری از بانکها و سرویسهای دولتی دارند، مزیت رقابتی پایدارتری ایجاد کردهاند.
برای پلتفرمهای وامدهی و تسهیلاتیار، این تنوع بهمعنای کاهش هزینه یکپارچهسازی، تسریع اعتبارسنجی و افزایش دقت تصمیم اعتباری است.
تحلیل پنج نیروی پورتر در گزارش نشان میدهد:
- شدت رقابت بین بازیگران: زیاد
- قدرت چانهزنی تأمینکنندگان API: زیاد
- قدرت چانهزنی مشتریان: متوسط
- تهدید ورود بازیگر جدید: زیاد
- تهدید راهکارهای جایگزین: متوسط
ورود به بازار از نظر فنی آسان است، اما انحصار APIهای دولتی، قیمتگذاری پلکانی و رقابت فرسایشی باعث شده مقیاسپذیری اقتصادی دشوار باشد. بسیاری از تجمیعکنندگان برای حفظ مشتری، API را با حاشیه سود نزدیک به صفر ارائه میکنند؛ وضعیتی که در بلندمدت پایدار نیست.
گزارش، صنعت تجمیع API مالی ایران را در مرز دوره رشد و بلوغ توصیف میکند. آگاهی بازار افزایش یافته، اما ضریب نفوذ در صنایع غیردیجیتال پایین است، نوآوری بیشتر در سطح ترکیب APIهاست، نه خلق ارزش جدید و دسترسی به سرمایه و نیروی متخصص محدود مانده است. این یعنی بازار هنوز ظرفیت رشد دارد، اما بدون تغییر در تنظیمگری و مدل اقتصادی، وارد فاز رکود میشود.
رشد لندتکها، نئوبانکها و پلتفرمهای اعتباری، گسترش اقتصاد دیجیتال به صنایع سنتی و افزایش نیاز به احراز هویت، سفته الکترونیکی و APIهای مالیاتی، پییشرانهای اصلی این حوزه هستند. در مقابل نبود تنظیمگر واحد، انحصار APIهای دولتی و اپراتوری و رکود اقتصادی و کاهش بودجه دیجیتالسازی از موانع کلیدی این صنعت به حساب میآیند. گزارش تأکید میکند فقدان تنظیمگری شفاف، ریشه بسیاری از ناکارآمدیها و بازارهای خاکستری API است.
آینده صنعت تجمیع کنندگان مالی API
چهار سناریو اصلی برای این صنعت ترسیم شده است که در ادامه به آن اشاره میکنیم:
- بالندگی و شکوفایی: رشد اقتصاد + تنظیمگری شفاف = بازار رقابتی، نوآوری بالا.
- پتانسیل نهفته: عدم رشد اقتصاد + تنظیمگری شفاف = بازار کوچک اما سالم.
- بازار خاکستری: رشد اقتصاد + تنظیمگری غیرشفاف = انحصار و نوآوری محدود.
- انقباض اکوسیستم: عدم رشد اقتصاد + تنظیمگری غیرشفاف = خروج بازیگران و رکود.
تحلیل امتیازدهی نشان میدهد سناریوی محتمل، ترکیبی از پتانسیل نهفته و بازار خاکستری است؛ یعنی تقاضا وجود دارد، اما ساختار مانع شکوفایی کامل میشود.
جمع بندی
دادههای این گزارش نشان میدهد تجمیعکنندگان API مالی، نقشی فراتر از یک واسطه فنی دارند. آنها زیرساخت تصمیمگیری اعتباری، کاهش ریسک، افزایش سرعت و مقیاسپذیری پلتفرمهای وامدهی را فراهم میکنند.
در آیندهای که وامدهی دیجیتال بدون داده معنا ندارد، توان اتصال امن، سریع و اقتصادی به APIهای بانکی، دولتی و هویتی، به یکی از مزیتهای راهبردی پلتفرمهای مالی تبدیل خواهد شد؛ مزیتی که برنده و بازنده بازار اعتبار را مشخص میکند.
برای مطالعه کامل گزارش فینتک 1404 به وبسایت تکراسا اینسایت مراجعه کنید.
