دستورالعمل تامین مالی جمعی چارچوبهای قانونی و اجرایی این حوزه را مشخص میکند تا افراد مطلع شوند که فرآیند جذب و بهکارگیری سرمایه در بستری امن و رسمی انجام میشود. هر کدام از بازیگران در این مسیر مسئولیتی دارند که برای درک درست مسئولیتها و حقوق هر یک، باید با این دستورالعمل آشنا شویم.
اگر در این دستورالعمل واژهای آمده باشد که تعریف آن در خود متن ذکر نشده، باید معنی آن را در قوانین اصلی بازار سرمایه پیدا کرد. مانند ماده ۱ قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران که آذرماه ۱۳۸۸ در مجلس شورای اسلامی تصویب شد. این قوانین در جهت تسهیل اجرای سیاستهای کلی اصل چهلوچهارم قانون اساسی تعیین شدهاند.
در بخشهای بعدی، این دستورالعمل را به صورت مادهبهماده و با زبانی ساده بررسی میکنیم تا مشخص شود هر بخش از این مقررات، چه نقشی در عملیاتی شدنِ یک طرح تامین مالی جمعی دارد.
تعاریف و کلیات تامین مالی جمعی برای کسب و کارهای نوپا
این دستورالعمل شامل ۵۱ ماده میشود که در اولین ماده، با اصطلاحات مهم این حوزه آشنا میشویم.
ماده ۱
سازمان: بورس و اوراق بهادار است. این سازمان نهاد اصلی ناظر بر بازار سرمایه در ایران است و بر فعالیتهایی مثل تامین مالی جمعی نظارت میکند.
فرابورس ایران: یک شرکت فعال در بازار سرمایه است که بخشی از فعالیتهای مرتبط با تامین مالی جمعی زیر نظر آن انجام میشود و برخی فرآیندهای نظارتی و اجرایی را مدیریت میکند.
عامل: نهادی است که مجوز لازم را برای فعالیت در حوزه تامین مالی جمعی دریافت کرده است. این نهاد با استفاده از یک بستر آنلاین، به صاحبان پروژه کمک میکند تا سرمایه موردنیاز خود را از طریق مردم جمعآوری کنند.
سکو یا وبگاه عامل: همان وبسایت یا پلتفرمی است که پروژهها در آن معرفی میشوند و افراد میتوانند از طریق آن در پروژهها سرمایهگذاری یا حمایت کنند.
متقاضی: شخص یا شرکتی است که برای اجرای یک پروژه یا طرح، به سرمایه نیاز دارد و برای جذب این سرمایه به عامل تامین مالی جمعی مراجعه میکند.
طرح، پروژه: همان فعالیت یا برنامهای است که متقاضی میخواهد برای اجرای آن سرمایه جذب کند.
طرح باز: به طرحی گفته میشود که هنوز در حال جمعآوری سرمایه است، یا سرمایه آن تکمیل شده اما هنوز مبلغ جمعآوریشده به متقاضی پرداخت نشده است.
تامینکننده: فرد یا شرکتی است که در یک پروژه سرمایهگذاری میکند و بخشی از منابع مالی مورد نیاز آن را تامین میکند.
فراخوان تامین: «فراخوان تامین» زمانی است که یک پروژه پس از بررسی و تایید، در وبگاه عامل منتشر میشود تا افراد بتوانند آن را ببینند و در صورت تمایل در آن سرمایهگذاری کنند.
گواهی شراکت: یک سند الکترونیکی است که نشان میدهد یک سرمایهگذار در یک پروژه مشارکت کرده است. در این گواهی اطلاعاتی مانند نام سرمایهگذار، میزان سرمایهگذاری، پروژه موردنظر و مبلغ مشارکت ثبت میشود.
رسید حمایت: در مدلهای اهدا و پاداش، عامل موظف است برای هر حمایت یک رسید قابل پیگیری برای تامینکننده صادر کند. این رسید باید شامل اطلاعات تامینکننده، مبلغ حمایت و نام پروژهای باشد که از آن حمایت شده است. همچنین پاداش یا مابهازای تعیینشده در قبال حمایت نیز باید بهطور شفاف در رسید درج شود.
ناظر فنی، مالی: شخص یا شرکتی است که مورد تایید فرابورس است و وظیفه دارد بررسی کند که پروژه از نظر فنی و مالی درست اجرا میشود و طبق برنامه پیش میرود.
شخص وابسته: به افرادی یا شرکتهایی گفته میشود که از نظر خانوادگی، مدیریتی یا مالکیتی با یک شخص یا شرکت ارتباط نزدیک دارند و ممکن است در تصمیمها یا فعالیتهای آن تاثیر داشته باشند.
کارگروه ارزیابی: گروهی است که وظیفه دارد درخواست شرکتهایی را که میخواهند در حوزه تامین مالی جمعی فعالیت کنند بررسی کند و درباره صدور مجوز آنها تصمیم بگیرد.
دبیرخانه: کارگروه ارزیابی در فرابورس ایران مستقر است و مسئول انجام امور اجرایی کارگروه میباشد. این امور شامل دریافت درخواست متقاضیان، تشکیل و بررسی پروندهها، تعیین زمان جلسات و دعوت از اعضا است. همچنین برگزاری جلسات، تنظیم صورتجلسهها و انجام سایر وظایف محوله از سوی کارگروه نیز بر عهده دبیرخانه است.
ماده ۲
انواع مدلهای تامین مالی جمعی عبارت است از:
مدل مبتنی بر اهدا: این مدل برای پروژههای خیریه، اجتماعی، بشردوستانه و غیرانتفاعی کاربرد دارد و حامیان بدون انتظار بازگشت مالی از پروژه حمایت میکنند.
مدل مبتنی بر پاداش: در این مدل، تامینکننده در قبال حمایت خود پاداشی دریافت میکند. این پاداش میتواند مادی یا معنوی باشد و ارزش آن لزوماً معادل مبلغ حمایت نیست.
مدل مبتنی بر مشارکت: در این مدل سرمایه مورد نیاز برای توسعه یک کسبوکار نوپا یا در حال توسعه تامین میشود و تامینکنندگان بهعنوان مشارکتکننده، در سود و زیان پروژه سهیم هستند.
ماده ۳
عامل برای انجام تامین مالی جمعی موظف است موافقت اصولی سازمان بورس و اوراق بهادار را اخذ کند.
- تبصره ۱: شرکتهای دارای سکو یا وبگاه تامین مالی جمعی و همچنین اشخاص حقوقی متقاضی عاملیت میتوانند با انعقاد قرارداد عاملیت با یکی از نهادهای مالی دارای موافقت اصولی از سازمان، بهعنوان نماینده آن نهاد مالی نسبت به انجام تامین مالی جمعی اقدام کنند.
- تبصره ۲: معاونت نظارت بر نهادهای مالی سازمان بورس و اوراق بهادار حداکثر ظرف دو ماه پس از تصویب این دستورالعمل، ضوابط اعطای موافقت اصولی به نهادهای مالی برای اجرای تأمین مالی جمعی و معرفی آنها به کارگروه ارزیابی شرکت فرابورس ایران را به هیئتمدیره سازمان ارائه میکند.
- تبصره ۳: سکوهای موجود تامین مالی جمعی حداکثر تا شش ماه پس از تصویب این دستورالعمل فرصت دارند با یکی از نهادهای مالی قرارداد منعقد کرده و موافقت اصولی سازمان بورس و اوراق بهادار را اخذ کنند. پس از این مهلت، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات سکوهایی را که در فهرست اعلامی شرکت فرابورس ایران قرار ندارند، مسدود خواهد کرد.
ماده ۴
موضوع فعالیت عامل، فراهم کردن شرایط لازم برای تامین منابع مالی متقاضیان تامین مالی جمعی بهصورت مستقیم و برای اجرای پروژههای تعریفشده توسط آنها، در قالب مدلهای مبتنی بر اهدا، مبتنی بر پاداش و مبتنی بر مشارکت است.
- تبصره ۴: فرابورس ایران موظف است ظرف مدت یک سال از تاریخ ابلاغ این دستورالعمل، رویهای برای تسهیل جمعآوری سرمایههای غیرنقدی در این شیوه تامین منابع تدوین کرده و برای تایید به سازمان ارائه کند. در مقاله دستورالعمل تامین مالی جمعی فرابورس محتوای جامع این مطلب را بخوانید.
ماده ۵
حوزه اجرای درخواستهای متقاضیان داخل کشور است، اما جمعآوری وجوه مورد نیاز پروژهها از تامینکنندگان خارج از کشور نیز بلامانع است.
ماده ۶
مراحل تامین مالی جمعی در مدلهای مبتنی بر اهدا و پاداش به شرح زیر است:
- عامل در ابتدا متقاضی و پروژه را بهصورت اولیه بررسی میکند تا مشخص شود شرایط ثبتنام و الزامات تعیینشده برای متقاضی را دارد.
- در صورت تایید اولیه، عامل با متقاضی قرارداد منعقد کرده و مدارک و اطلاعات لازم را مطابق این دستورالعمل از او دریافت میکند.
- سپس عامل پروژه را از طریق وبگاه خود بهصورت عمومی معرفی میکند.
- پس از انتشار پروژه در وبگاه، فرآیند تامین مالی جمعی آغاز میشود.
ماده ۷
مدل مبتنی بر مشارکت ویژه متقاضیان حقوقی است و مراحل تامین مالی در این مدل به شرح زیر است:
- عامل در ابتدا متقاضی و پروژه را بررسی میکند تا مشخص شود شرایط ثبتنام و الزامات تعیینشده را دارد.
- در صورت تایید اولیه، عامل با متقاضی قرارداد منعقد کرده و مدارک و اطلاعات لازم را مطابق این دستورالعمل دریافت میکند.
- سپس پروژه و صورتهای مالی متقاضی توسط عامل یا در صورت تشخیص عامل، توسط ناظر فنی یا مالی ارزیابی میشود.
- متقاضی باید مدل کسبوکار خود را ارائه کرده و تعهدنامهای مبنی بر پایبندی به آن ارائه دهد.
- پس از آن، عامل پروژه را در وبگاه خود بهصورت عمومی معرفی میکند.
- در ادامه، عامل فراخوان تامین مالی در مدل مشارکت را آماده و منتشر میکند که باید شامل اطلاعات زیر باشد:
- شناسه ملی شخص حقوقی، رزومه موسسان یا مدیران، اعضای هیئتمدیره و مشخصات شرکایی که بیش از ۲۰ درصد سهم دارند؛
- میزان سرمایه مورد نیاز، شیوه و زمانبندی جمعآوری وجوه و نحوه ارائه گواهی شراکت؛
- نحوه تقسیم سود؛
- سازوکار تسویه با تامینکنندگان پس از پایان دوره مشخص.
در مقاله شرایط لازم برای متقاضی مجوز تامین مالی جمعی همه جزئیات این مسئله را برای شما توضیح دادهایم.
- آغاز فرآیند تامین مالی جمعی
- تبصره ۵: تامینکنندگان یک پروژه موفق تا ۶ روز کاری پس از تکمیل تامین مالی میتوانند از مشارکت خود انصراف دهند. در صورت انصراف برخی تامینکنندگان، امکان تمدید پروژه تا یک هفته برای جبران مبالغ انصرافی وجود دارد. تامینکنندگان جدید امکان انصراف نخواهند داشت و عامل باید این موضوع را بهطور شفاف به آنها اطلاع دهد.
- تبصره ۶: تامینکنندگان حقوقی در صورت انصراف، حداکثر میتوانند تا سقف ۵۰ درصد از میزان مشارکت خود را از پروژه خارج کنند.
- تبصره ۷: انتقال گواهی شراکت به اشخاص دیگر در سکوی عامل، بر اساس رویهای که به تصویب فرابورس میرسد، امکانپذیر خواهد بود.
- تبصره ۸: در این مدل، متقاضی بر اساس نوع قرارداد متعهد میشود در یک بازه زمانی مشخص، یکی از اقدامات زیر را انجام دهد: بازخرید گواهی شراکت با سود علیالحساب، عرضه عمومی سهام در بازار شرکتهای کوچک و متوسط فرابورس یا یکی از بازارهای رسمی بورس و انتقال قطعی سهام به تامینکنندگان. این بازه زمانی باید هنگام تعریف پروژه به اطلاع تامینکنندگان برسد.
ماده ۸
حداکثر مبلغ قابل تامین از طریق تامین مالی جمعی برای هر پروژه ۵ میلیارد ریال است. این مبلغ هر سال توسط کارگروه ارزیابی بازنگری میشود.
ماده ۹
حداکثر میزان سرمایهگذاری هر شخص حقیقی و حقوقی در هر یک از مدلها، بهصورت سالانه توسط کارگروه ارزیابی تعیین میشود.
ماده ۱۰
مجموع مبالغ طرحهای باز نزد هر عامل در هر زمان نباید بیش از ۵۰ میلیارد ریال باشد. این سقف نیز هر سال توسط کارگروه ارزیابی بازنگری میشود.
ماده ۱۱
تمامی ورود و خروج منابع مالی باید از طریق درگاههای پرداخت معتبر داخلی، شامل بانکها و موسسات اعتباری غیربانکی دارای مجوز از بانک مرکزی، انجام شود.
ماده ۱۲
عامل موظف است برای تامینکننده رسید حمایت یا گواهی شراکت صادر کند.
ماده ۱۳
در مدل مشارکت، میزان تامین مالی نمیتواند بیش از ۱۰۰ درصد مبلغ تعیینشده در طرح کسبوکار باشد.
رویه صدور مجوز فعالیت
ماده ۱۴
عامل پس از اخذ موافقت اصولی از سازمان، باید درخواست خود را همراه با مدارک زیر به دبیرخانه کارگروه ارزیابی ارائه کند:
- مدارک ثبت شخصیت حقوقی متقاضی در اداره کل ثبت شرکتها و مؤسسات غیرتجاری؛
- کاربرگ درخواست دریافت موافقت اصولی، با مشخص کردن مدل یا مدلهای مورد تقاضا؛
- رزومه اعضای هیئتمدیره و مدیرعامل در قالب کاربرگهای تعیینشده؛
- ارائه اطلاعات مربوط به نحوه فعالیت، مدل عملکرد و حوزه کاری در قالب مدل کسبوکار؛
- قرارداد عاملیت با نهاد مالی دارای مجوز، در صورتی که نهاد مالی خود بهطور مستقیم عامل نباشد؛
- معرفی حسابرس معتمد نهاد مالی و مشاور حقوقی؛
- ارائه اطلاعات حساب بانکی رسمی عامل؛
- نمونه قراردادهای مربوط به مدلهای مختلف؛
- سایر مدارک مورد نیاز به تشخیص کارگروه ارزیابی.
- تبصره ۹: هر نهاد مالی میتواند حداکثر با ۵ عامل برای انجام فعالیت تامین مالی جمعی قرارداد منعقد کند.
ماده ۱۵
کارگروه ارزیابی دارای پنج عضو و یک دبیر به شرح زیر است:
- یک نفر به نمایندگی از رئیس سازمان، بهعنوان رئیس کارگروه؛
- یک نفر به نمایندگی از هیئتمدیره فرابورس ایران؛
- یک نفر به نمایندگی از مدیرعامل فرابورس ایران؛
- دو کارشناس در حوزه فعالیت تامین مالی جمعی، با پیشنهاد فرابورس ایران و تایید رئیس سازمان؛
- یکی از مدیران فرابورس ایران بهعنوان دبیر کارگروه و بدون حق رای.
- تبصره ۱۰: کارگروه ارزیابی میتواند در صورت نیاز، علاوه بر اعضای اصلی، از کارشناسان آشنا به حوزه مربوطه و همچنین نمایندگان متقاضیان (بدون حق رای) برای حضور در جلسات دعوت کند.
ماده ۱۶
جلسات کارگروه ارزیابی با حضور همه اعضا تشکیل میشود و تصمیمات آن با رای موافق حداقل سه عضو، که یکی از آنها حتماً نماینده سازمان باشد، معتبر است.
ماده ۱۷
پس از دریافت مدارک و تشکیل پرونده برای هر متقاضی عاملیت، دبیرخانه کارگروه موظف است حداکثر ظرف دو هفته کاری گزارش بررسی خود را درباره پرونده عامل به کارگروه ارزیابی ارائه کند.
- تبصره ۱۱: چارچوب این گزارش به پیشنهاد دبیرخانه و با تصویب کارگروه ارزیابی تعیین میشود.
ماده ۱۸
عامل موظف است حداکثر ظرف شش ماه پس از دریافت موافقت اصولی از سازمان، سکوی تامین مالی جمعی خود را با رعایت الزامات این دستورالعمل راهاندازی کند و اقدامات زیر را انجام داده و مستندات آن را برای دریافت مجوز فعالیت به کارگروه ارزیابی ارائه دهد:
- اعلام نشانی سکوی راهاندازیشده؛
- معرفی حساب بانکی رسمی مرتبط با فعالیتهای عامل؛
- رعایت الزامات فعالیت در فضای مجازی طبق قوانین کشور، از جمله دریافت مجوزها و نمادهای لازم از مراجع قانونی؛
- ایجاد زیرساخت نرمافزاری لازم برای فعالیت عامل و اتصال آن به سامانه فرابورس ایران؛
- سایر مواردی که به تشخیص کارگروه ارزیابی اعلام میشود.
ماده ۱۹
کارگروه ارزیابی حداکثر ظرف سه هفته پس از دریافت گزارش دبیرخانه تشکیل جلسه داده و نتیجه بررسی خود درباره اعطای مجوز فعالیت در مدل مورد درخواست را به عامل و سازمان اعلام میکند.
ماده ۲۰
در صورت طی شدن مراحل پیشبینیشده در این دستورالعمل، مجوز فعالیت عامل توسط کارگروه صادر میشود.
ماده ۲۱
پس از صدور مجوز فعالیت، عامل میتواند با ارائه مدارک و مستندات لازم، درخواست فعالیت در سایر مدلها را نیز با رعایت همین دستورالعمل به کارگروه ارزیابی ارائه دهد.
ماده ۲۲
فرابورس موظف است حداکثر ظرف دو ماه پس از تصویب این دستورالعمل، سامانه جامع تامین مالی جمعی را برای انجام وظایف پیشبینیشده در این دستورالعمل راهاندازی کند.
شرایط الزامات عامل
ماده ۲۳
تمامی فعالیتهای تامین مالی جمعی باید بهصورت برخط و از طریق سکوی رسمی عامل انجام شود. این سکو باید بهطور کتبی به فرابورس معرفی شده و تایید آن را دریافت کرده باشد.
- تبصره ۱۲: تامین مالی جمعی برای یک پروژه مشخص نباید بهطور همزمان در چند سکوی مختلف انجام شود.
ماده ۲۴
پیش از اجرای هر پروژه تامین مالی جمعی، باید قرارداد رسمی میان عامل و متقاضی منعقد شود. در این قرارداد، حقوق و تعهدات دو طرف مشخص شده و حداقل موارد زیر در آن درج میشود:
- هزینههای ارائه خدمات؛
- نحوه مشارکت متقاضی و تامینکنندگان در پروژه؛
- تعهدات متقاضی شامل موارد زیر:
- ارائه مستندات، اطلاعات، شرایط و زمانبندی اجرای فعالیت یا برنامه کسبوکار، متناسب با مدل تامین مالی جمعی؛
- ارائه مدارک یا مجوزهای لازم برای اجرای پروژه؛
- نحوه ارائه گزارشهای دورهای.
- تعیین جریمههای مربوط به انجام ندادن تعهدات با کیفیت مورد توافق در مدلهای مختلف یا تاخیر در تحویل کالا در مدل مبتنی بر پاداش؛
- مدت قرارداد و شرایط پایان زودتر از موعد یا تمدید آن؛
- انتخاب ناظر فنی یا مالی برای ارزیابی اولیه و بررسی پیشرفت پروژه (در صورت نیاز و به تشخیص عامل)؛
- سایر مواردی که به تشخیص کارگروه ارزیابی لازم باشد.
- تبصره ۱۳: در مدل مشارکت، امکان انعقاد قرارداد میان تامینکنندگان و یک نهاد مالی بهعنوان نماینده آنها برای سهامداری در شرکت متقاضی وجود دارد. نمونه این قرارداد حداکثر تا شش ماه پس از تصویب این دستورالعمل توسط سازمان تهیه و اعلام میشود. این قرارداد باید حداقل شامل میزان و محل سهام واگذار شده به نهاد مالی برای انجام امور نمایندگی، نحوه مدیریت سهام توسط نهاد مالی، حقوق سهامداران و روشهای حفاظت از حقوق آنها باشد؛ از جمله تعیین زمانبندی ارائه گزارشهای مدیریتی و مالی دورهای و نحوه اخذ رای سهامداران در تصمیمگیریهای مهم.
ماده ۲۵
عامل موظف است پیش از انعقاد قرارداد با متقاضی، سابقه و عملکرد او را بررسی کند. این بررسی باید با استفاده از اطلاعات موجود در سامانه جامع تامین مالی جمعی و با هدف ارزیابی حسن سابقه متقاضی در پروژههای قبلی یا فعالیتهای مرتبط انجام شود.
- تبصره ۱۴: کارگروه ارزیابی میتواند در صورت لزوم، برای تعریف یک پروژه خاص یا برای یک متقاضی مشخص محدودیت ایجاد کرده یا آن را ممنوع کند.
ماده ۲۶
تامین مالی پروژههای مربوط به خود عامل مجاز است، اما در این حالت عامل باید ارتباط خود با پروژه یا طرح را بهطور شفاف به سرمایهگذاران اعلام کند.
ماده ۲۷
عامل موظف است اطلاعات زیر را درباره درخواستهای منتشر شده در وبگاه خود در دسترس عموم قرار دهد:
- اطلاعات کامل ثبتی یا شناسنامهای متقاضی؛
- اطلاعات پروژه پیشنهادی متقاضی بههمراه تصویر، ویدیو یا سایر مستندات مرتبط؛
- مدل تامین مالی جمعی انتخابشده و تعهدات متقاضی؛
- میزان منابع مالی مورد نیاز برای اجرای پروژه و مبالغی که تاکنون جمعآوری شده است؛
- زمانبندی و مراحل پرداخت وجوه جمعآوریشده توسط عامل به متقاضی پس از موفقیت پروژه؛
- برنامه کسبوکار پروژه در مدل مبتنی بر مشارکت (و در صورت لزوم در سایر مدلها).
ماده ۲۸
برای احراز هویت متقاضیان و پرداخت وجوه جمعآوریشده، تمامی پرداختها باید فقط به حساب بانکیای انجام شود که به نام متقاضی یا نماینده قانونی او ثبت شده است.
- تبصره ۱۵: عامل موظف است برای هر طرح، یک حساب تفصیلی جداگانه برای ثبت اطلاعات مالی و ارائه گزارشها در نظر بگیرد.
ماده ۲۹
حساب بانکی رسمی عامل باید بهصورت حساب واسط میان حسابهای مبدا (تامینکنندگان) و حسابهای مقصد (متقاضیان و عامل) باشد. عامل اجازه برداشت از این حساب یا انتقال وجه به حسابهای دیگر را ندارد.
- تبصره ۱۶: عامل فقط میتواند دستور بازگشت مبالغ به حسابهای مبدا یا دستور واریز تمام یا بخشی از مبالغ جمعآوریشده به حسابهای مقصد را صادر کند.
- تبصره ۱۷: هرگونه تغییر در این رویه تنها با تصویب کارگروه ارزیابی و تایید سازمان امکانپذیر است.
ماده ۳۰
در مدل مبتنی بر اهدا، اگر پروژه مربوط به موسسات خیریه باشد، عامل باید مجوز فعالیت موسسه و تاریخ اعتبار آن را بررسی کند. همچنین لازم است اصالت و اعتبار این مجوز هر دو سال یکبار از مرجع صادرکننده استعلام شود. در اساسنامه مؤسسه خیریه نیز باید امکان «جلب و جذب مشارکتهای مردمی» ذکر شده باشد.
- تبصره ۱۸: اگر مجوز فعالیت موسسه خیریه برای یک منطقه جغرافیایی خاص صادر شده باشد، دریافت حمایت مالی از تامینکنندگان سایر مناطق نیز مجاز است.
ماده ۳۱
عامل موظف است در وبگاه خود محتوای آموزشی برای تامینکنندگان تهیه کند تا آنها با ریسکهای سرمایهگذاری مانند احتمال زیان یا نبود نقدشوندگی آشنا شوند. همچنین باید ترتیبی اتخاذ شود که سرمایهگذاری تنها پس از مشاهده این محتوای آموزشی امکانپذیر باشد.
ماده ۳۲
حسابرسی عامل بر عهده حسابرس نهاد مالی است. حسابرس باید در گزارش خود، بهصورت تلفیقی، درباره فعالیتهای تامین مالی جمعی نیز اظهار نظر کند.
ماده ۳۳
اگر عامل بر اساس قرارداد با یک نهاد مالی فعالیت میکند، باید گزارش عملکرد و صورتهای مالی سالانه حسابرسیشده خود را به همراه نظر حسابرس، هم به فرابورس و هم به اطلاع عموم برساند.
ماده ۳۴
عامل میتواند برای کاهش ریسک پروژهها، منابع جمعآوریشده را بهصورت مرحلهای و مطابق برنامهای که به متقاضی ارائه شده است پرداخت کند.
ماده ۳۵
روش ترویج یا حمایت از پروژهها باید بهطور دقیق در سکوی عامل اعلام شود و عامل موظف است همواره همان روش اعلامشده را رعایت کند.
ماده ۳۶
عامل تحت هیچ شرایطی مجاز نیست مشارکت یا سرمایهگذاری در یک پروژه خاص را به تامینکنندگان توصیه کند.
ماده ۳۷
عامل باید شرایطی فراهم کند تا هر تامینکننده پیش از سرمایهگذاری در هر طرح، برای اطمینان از ثبت آن در وبگاه دارای مجوز، یک کد تایید از سامانه فرابورس از طریق پیامک یا ایمیل دریافت کند. وارد کردن این کد باید برای شروع فرآیند سرمایهگذاری الزامی باشد.
ماده ۳۸
اگر مدیران، اعضای هیئتمدیره یا اشخاص وابسته به عامل یا متقاضی در یک پروژه سرمایهگذاری کنند، مجموع سرمایهگذاری آنها در پروژههای مدل مبتنی بر مشارکت حداکثر میتواند تا ۱۰ درصد مبلغ کل درخواستی متقاضی باشد. این موضوع باید بهصورت عمومی افشا شود.
ماده ۳۹
فعالیت متقاضی و پروژهای که برای تامین مالی جمعی ارائه میشود باید با قوانین جمهوری اسلامی ایران مطابقت داشته باشد و بررسی و احراز این موضوع بر عهده عامل است.
ماده ۴۰
عامل موظف است تمامی اطلاعات مربوط به فعالیتهای تامین مالی جمعی خود را از طریق سامانه مربوطه به فرابورس گزارش دهد.
شرایط و الزامات متقاضی
ماده ۴۱
دستگاههای اجرایی، مؤسسات و نهادهای عمومی دولتی و غیردولتی (موضوع مواد ۳ و ۵ قانون خدمات کشوری) و همچنین نهادهای مالی و پولی کشور، مجاز نیستند منابع مالی خود را از طریق سکوهای تامین مالی جمعی تامین کنند. با این حال، اعطای مجوز عاملیت به این اشخاص مطابق مقررات این دستورالعمل بلامانع است.
ماده ۴۲
شرایط ثبتنام متقاضی در مدل مبتنی بر مشارکت به شرح زیر است:
- اعضای هیئتمدیره و مدیرعامل یا رئیس شرکت/موسسه نباید دارای دعاوی حقوقی یا کیفری با اثر با اهمیت له یا علیه خود باشند.
- اعضای هیئتمدیره و مدیرعامل باید گواهی عدم سوء پیشینه ارائه دهند و از زمان صدور آن بیش از شش ماه نگذشته باشد.
- شرکتهایی که در بورس یا در بازارهای اول، دوم و پایه فرابورس پذیرفته یا ثبت شدهاند، نمیتوانند از طریق تامین مالی جمعی اقدام به تامین مالی کنند.
ماده ۴۳
کارگروه ارزیابی میتواند برای کاهش ریسک، علاوه بر موارد ذکرشده در این دستورالعمل، معیارها و شرایط دیگری نیز برای متقاضیان تعیین کند.
ماده ۴۴
کارگروه ارزیابی موظف است حداکثر میزان مشارکت تأمینکنندگان حقیقی در پروژهها را بهصورت سالانه تعیین کند. عامل باید این میزان را هنگام ثبتنام و پیش از دریافت وجوه از تأمینکنندگان اعلام کند.
- تبصره ۱۹: برای میزان مشارکت اشخاص حقوقی محدودیتی وجود ندارد.
- تبصره ۲۰: فرابورس موظف است حداکثر ظرف شش ماه پس از تصویب این دستورالعمل، سامانهای حاوی اطلاعات میزان مشارکت اشخاص حقیقی ایجاد و امکان استعلام الکترونیکی این اطلاعات را برای سکوها فراهم کند.
ماده ۴۵
تامینکنندگان در مدل مشارکت باید دارای کد بورسی باشند.
- تبصره ۲۱: تامینکنندگان با پذیرش کامل ریسک پروژهها و احتمال شکست، شرایط مالی اعلامشده توسط عامل را میپذیرند. این پذیرش بهصورت برخط و از طریق اعلام موافقت با شرایط انجام میشود و در قبال آن، عامل رسید حمایت یا گواهی شراکت را به تأمینکننده ارائه میدهد.
اختلالات بازار
ماده ۴۶
تأمین مالی جمعی پروژههایی که طبق قوانین و مقررات ممنوع اعلام شدهاند، غیرمجاز است و موجب تعلیق فعالیت عامل از سوی کارگروه خواهد شد. وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز پس از مهلت اعلامی در تبصره ۴ ماده ۳، با پایش دائمی، نسبت به مسدود کردن سکوهایی که در فهرست اعلامی شرکت فرابورس نیستند اقدام میکند.
- تبصره ۲۲: پس از اعلام عمومی تعلیق فعالیت از سوی فرابورس، هرگونه فعالیت عامل، اعم از مالی، رسانهای و تبلیغاتی، پیگرد قانونی خواهد داشت.
ماده ۴۷
در صورت تخلف عامل از انجام وظایف، معاونت نظارت بر نهادهای مالی، بهصورت مستقیم یا با معرفی شرکت فرابورس، مطابق دستورالعمل تخلفات انضباطی نهادهای مالی با عامل برخورد میکند. معاونت نظارت بر نهادهای مالی موظف است ظرف یک ماه پس از تصویب این دستورالعمل، ضمانت اجرای این موضوع را در دستورالعمل انضباطی تعیین کند.
ماده ۴۸
عامل موظف است در صورت مشاهده یا دریافت گزارش درباره هرگونه انحراف از برنامه کسبوکار در مدل مشارکت، یا انحراف از اهداف تعیینشده در سایر مدلها، یا دریافت شکایت از یک طرح باز از طریق مجاری قانونی، فوراً جمعآوری وجوه را تعلیق کند و ضمن اطلاع به فرابورس، ظرف ۱۰ روز کاری اقدامات زیر را انجام دهد:
اعلام به ناظر فنی، حسب مورد، برای بررسی دقیق؛
اعلام به مراجع ذیصلاح در صورت دریافت شکایت؛
اعلام به فرابورس برای دریافت تأییدیه راهاندازی مجدد جمعآوری وجوه، در صورتی که با اعلام ناظر فنی یا مراجع ذیصلاح، تخلف احراز نشود.
ماده ۴۹
در صورت درخواست عامل برای خروج از فعالیت موضوع این دستورالعمل و نداشتن درخواستهای در حال اجرا یا تسویهنشده، فرابورس موظف است حداکثر ظرف ۱۰ روز کاری به این درخواست رسیدگی کند.
تبصره ۲۳: اگر عامل درخواست در حال اجرا نداشته باشد، میتواند تسویهحساب پروژههایی را که پیشتر آغاز شدهاند، با پذیرش مسئولیت، به عامل دیگری که مورد تأیید فرابورس است واگذار کند و از فعالیت موضوع دستورالعمل خارج شود.
ماده ۵۰
در صورت توقف فعالیت تحت هر یک از شرایط فوق، شروع مجدد فعالیت نیازمند ارائه درخواست دوباره و طی تمام مراحل مذکور در این دستورالعمل با تأیید سازمان است.
ماده ۵۱
بهمنظور نظارت بر حسن اجرای مفاد این دستورالعمل، فرابورس موظف است به تشخیص خود از انواع ابزارهای نظارتی استفاده کند. در همین راستا، عامل نیز موظف است برای اجرای مفاد این بند، همکاری لازم را با سازمان به عمل آورد.
سخن آخر درباره دستورالعمل تامین مالی جمعی برای کسب و کارهای نوپا
دستورالعملهای تامین مالی جمعی برای کسب و کارهای نوپا با تعیین نقشها، مسئولیتها و الزامات مختلف برای عامل، متقاضی و تامینکنندگان، تلاش کرده این فرآیند را شفافتر و کمریسکتر کنند.
اما به طور کلی، تامین مالی جمعی در کنار مزایایی مانند دسترسی آسانتر به سرمایه، مشارکت عمومی در پروژهها و تنوع فرصتهای سرمایهگذاری، خالی از ریسک نیست. موفقیت پروژهها تضمینشده نیست و سرمایهگذاران باید با آگاهی از احتمال شکست یا تاخیر در بازدهی تصمیم بگیرند.
سوالات متداول
آیا اشخاص حقوقی هم مشمول سقف سرمایهگذاری سالانه هستند؟
خیر. طبق مقررات محدودیتی برای میزان مشارکت اشخاص حقوقی در پروژهها تعیین نشده است.
اگر یک شخص حقیقی بیش از سقف مجاز سالانه سرمایهگذاری کند چه میشود؟
سکوها از طریق سامانه فرابورس میزان مشارکت را استعلام میکنند و امکان ثبت سرمایهگذاری بیش از سقف تعیینشده فراهم نخواهد بود.
آیا شرکتهای بورسی میتوانند از طریق تامین مالی جمعی سرمایه جذب کنند؟
خیر. شرکتهای پذیرفتهشده یا ثبتشده در بورس و بازارهای فرابورس مجاز به تامین مالی از این مسیر نیستند.
در صورت بروز انحراف یا شکایت درباره یک پروژه فعال چه اقدامی انجام میشود؟
عامل موظف است جمعآوری وجوه را متوقف کرده و موضوع را به ناظر فنی، مراجع ذیصلاح و فرابورس اعلام کند.
اگر فعالیت یک سکو تعلیق شود، آیا میتواند به فعالیت خود ادامه دهد؟
خیر. پس از اعلام رسمی تعلیق، هرگونه فعالیت مالی یا تبلیغاتی پیگرد قانونی دارد و شروع مجدد تنها با طی فرآیند اخذ مجوز امکانپذیر است.
