دستورالعمل تامین مالی جمعی چارچوبهای قانونی و اجرایی این حوزه را مشخص میکند تا افراد مطلع شوند که فرآیند جذب و بهکارگیری سرمایه در بستری امن و رسمی انجام میشود. هر کدام از بازیگران در این مسیر مسئولیتی دارند که برای درک درست مسئولیتها و حقوق هر یک باید با این دستورالعمل آشنا شویم.
اگر در این دستورالعمل واژهای آمده باشد که تعریف آن در خود متن ذکر نشده، باید معنی آن را در قوانین اصلی بازار سرمایه پیدا کرد. این قوانین در جهت تسهیل اجرای سیاستهای کلی اصل 44 قانون اساسی تعیین شدهاند. در بخشهای بعدی، این دستورالعمل را به صورت مادهبهماده و با زبانی ساده بررسی میکنیم تا مشخص شود هر بخش از این مقررات، چه نقشی در عملیاتی شدن یک طرح تامین مالی جمعی دارد.
تعاریف و کلیات تامین مالی جمعی طبق تعریف فرابورس
این دستورالعمل شامل 45 ماده میشود که در اولین ماده، با چند اصطلاح مهم آشنا میشویم. این واژهها در متن مقررات زیاد تکرار میشوند. دستورالعمل تامین مالی جمعی بر اساس بند (4) ماده (4) قانون بازار اوراق بهادار به شرح زیر به تصویب شورای عالی بورس و اوراق بهادار رسید:
ماده ۱
در این ماده گفته شده است که هر اصطلاح و واژهای که در این دستورالعمل به کار رفته، معنی مشخصی دارد که در همین ماده توضیح داده شده است و همه باید همان معنی را در نظر بگیرند و همچنین اگر کلمهای در اینجا تعریف نشده باشد، معنی آن باید بر اساس قوانین مهم بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران مصوب آذر 1384 و قانون توسعه ابزارها و نهادهای مالی جدید مصوب آذر 1388 مشخص شود تا در تفسیر متن هیچ ابهام یا برداشت متفاوتی به وجود نیاید و همه مفاهیم به صورت یکسان و دقیق فهمیده شوند:
- سازمان: سازمان در این دستور العمل همان بورس و اوراق بهادار است. این سازمان نهاد اصلی ناظر بر بازار سرمایه در ایران است و بر فعالیتهایی مثل تامین مالی جمعی نظارت میکند.
- فرابورس ایران: یک شرکت فعال در بازار سرمایه میباشد و بخشی از فعالیتهای مرتبط با تامین مالی جمعی زیر نظر آن انجام میشود و برخی فرآیندهای نظارتی و اجرایی را مدیریت میکند.
- عامل: نهادی است که مجوز لازم را برای فعالیت در حوزه تامین مالی جمعی دریافت کرده است. این نهاد با استفاده از یک بستر آنلاین (سکو یا پلتفرم) به صاحبان پروژه کمک میکند تا سرمایه موردنیاز خود را از طریق مردم جمعآوری کنند.
- سکو: همان وبسایت یا پلتفرمی است که پروژهها در آن معرفی میشوند و افراد میتوانند از طریق آن در پروژهها سرمایهگذاری یا حمایت کنند.
- متقاضی: شخص یا شرکتی است که برای اجرای یک پروژه یا طرح، به سرمایه نیاز دارد و برای جذب این سرمایه به عامل تامین مالی جمعی مراجعه میکند.
- طرح: همان فعالیت یا برنامهای است که متقاضی میخواهد برای اجرای آن سرمایه جذب کند.
- طرح باز: به طرحی گفته میشود که هنوز در حال جمعآوری سرمایه است یا سرمایه آن تکمیل شده اما هنوز مبلغ جمعآوری شده به متقاضی پرداخت نشده است.
- تامین کننده: فرد یا شرکتی است که در یک پروژه سرمایهگذاری میکند و بخشی از منابع مالی مورد نیاز آن را تامین میکند.
- فراخوان تامین: فراخوان تامین زمانی است که یک پروژه پس از بررسی و تایید، در وبگاه عامل منتشر میشود تا افراد بتوانند آن را ببینند و در صورت تمایل در آن سرمایهگذاری کنند.
- گواهی شراکت: یک سند الکترونیکی است که نشان میدهد یک سرمایهگذار در یک پروژه مشارکت کرده است. در این گواهی اطلاعاتی مانند نام سرمایهگذار، میزان سرمایهگذاری، پروژه موردنظر و مبلغ مشارکت ثبت میشود.
- ناظر فنی، مالی: شخص یا شرکتی است که مورد تایید فرابورس است و وظیفه دارد بررسی کند که پروژه از نظر فنی و مالی درست اجرا میشود و طبق برنامه پیش میرود.
- شخص وابسته: به افرادی یا شرکتهایی گفته میشود که از نظر خانوادگی، مدیریتی یا مالکیتی با یک شخص یا شرکت ارتباط نزدیک دارند و ممکن است در تصمیمها یا فعالیتهای آن تاثیر داشته باشند.
- کارگروه ارزیابی: گروهی است که وظیفه دارد درخواست شرکتهایی را که میخواهند در حوزه تامین مالی جمعی فعالیت کنند بررسی کند و درباره صدور مجوز آنها تصمیم بگیرد.
برای آشنایی بیشتر با کراد فاندینگ توصیه میکنیم حتما مقاله تامین مالی جمعی چیست را مطالعه کنید.
ماده ۲
در تامین مالی جمعی، منابع مورد نیاز راهاندازی یا توسعه یک کسب و کار تامین میشود. کسی که منابع را تامین میکند در این مسیر نقش مشارکتکننده در طرح را دارد و در سود و زیاد طرح شریک است.
ماده ۳
عامل موظف است برای اینکه تامین مالی را انجام دهد، از کارگروه ارزیابی مجوز فعالیت را مطابق همین دستورالعمل دریافت کند.
ماده ۴
عامل فقط از طریق قرارداد با نهادهای مالی تحت نظارت سازمان میتواند تامین مالی را انجام دهد. در این مسیر، اگر نهادهای مالی اساسنامه خود را اصلاح کنند، میتوانند نسبت به انعقاد قرارداد با عامل اقدام کنند.
- تبصره ۱: نهادهای مالی دارای مجوز از، اگر اساسنامه خود را طبق مقررات اصلاح کنند و از کارگروه ارزیابی هم مجوز فعالیت در حوزه تامین مالی جمعی بگیرند، میتوانند خودشان به عنوان عامل اقدام تامین مالی جمعی فعالیت کنند.
- تبصره 2: هر نهاد مالی میتواند همزمان حداکثر با ۵ عامل تامین مالی جمعی قرارداد همکاری داشته باشد.
- تبصره ۳: فهرست نهادهای مالی مجاز برای فعالیت در حوزه تامین مالی جمعی و همچنین ضوابط مربوط به نحوه فعالیت آنها، حداکثر تا دو ماه پس از تصویب این دستورالعمل، باید به تصویب سازمان بورس برسد.
- تبصره ۴: حداقل مواردی که باید در قرارداد بین عامل و نهاد مالی ذکر شود، حداکثر تا دو ماه پس از تصویب این دستورالعمل، به پیشنهاد فرابورس و با تایید سازمان بورس مشخص میشود.
ماده ۵
سکوهای تامین مالی جمعی که قبل از تصویب این دستورالعمل فعالیت داشتهاند، حداکثر ۶ ماه فرصت دارند تا از کارگروه ارزیابی مجوز رسمی فعالیت بگیرند. پس از این مهلت، فهرست سکوهای مجاز بهطور مستمر در سامانه فرابورس منتشر میشود. همچنین وزارت ارتباطات موظف است سکوهایی را که در این فهرست قرار ندارند مسدود کند.
ماده ۶
اجرای طرحها باید در داخل کشور انجام شود؛ اما جذب سرمایه برای این طرحها از سرمایهگذاران خارج از کشور نیز امکانپذیر است.
ماده ۷
ﻣﺮﺍﺣﻞ تاﻣﯿﻦ ﻣﺎﻟﯽ ﺟﻤﻌﯽ ﺑﻪ ﺷﺮﺡ ﺯﯾﺮ ﺍﺳﺖ:
- ﺍﺭﺯﯾﺎﺑﯽ ﺍﻭﻟﯿﻪ ﻣﺘﻘﺎﺿﯽ ﻭ ﻃﺮﺡ ﺗﻮﺳﻂ ﻋﺎﻣﻞ ﯾﺎ ﻧﺎﻇﺮ ﻓﻨﯽ/ ﻣﺎﻟﯽ ﺣﺴﺐ ﺗﺸﺨﯿﺺ ﻋﺎﻣﻞ، ﺑﻪﻣﻨﻈﻮﺭ ﻣﻄﺎﺑﻘﺖ ﺑﺎ ﺷﺮﺍﯾﻂ ﺛﺒﺖﻧﺎﻡ ﻣﻨﺪﺭﺝ ﺩﺭ ﺑﺨﺶ ﺷﺮﺍﯾﻂ ﻭ ﺍﻟﺰﺍﻣﺎﺕ ﺍﺭﺍﺋﻪ ﺧﺪﻣﺎﺕ ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻣﺎﻟﯽ ﺟﻤﻌﯽ؛
- ﻋﻘﺪ ﻗﺮﺍﺭﺩﺍﺩ ﺑﺎ ﻣﺘﻘﺎﺿﯽ ﻭ ﺩﺭﯾﺎﻓﺖ ﻣﺴﺘﻨﺪﺍﺕ ﻭ ﺍﻃﻼﻋﺎﺕ ﻭﯼ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺑﺎ ﻣﻔﺎﺩ ﺍﯾﻦ ﺩﺳﺘﻮﺭﺍﻟﻌﻤﻞ ﺗﻮﺳﻂ ﻋﺎﻣﻞ؛
- ﺩﺭﯾﺎﻓﺖ ﻧﻤﺎﺩ ﺍﺧﺘﺼﺎﺻﯽ ﺍﺯ ﻓﺮﺍﺑﻮﺭﺱ؛
- ﺍﻧﺘﺸﺎﺭ ﻓﺮﺍﺧﻮﺍﻥ ﺗﺄﻣﯿﻦ ﺩﺭ ﺳﮑﻮ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺣﺪﺍﻗﻞ ﺷﺎﻣﻞ ﺍﻃﻼﻋﺎﺕ ﺯﯾﺮ ﺑﺎﺷﺪ:
- ﻣﺸﺨﺼﺎﺕ ﻣﺘﻘﺎﺿﯽ ﺷﺎﻣﻞ:
- ﻧﺎﻡ، ﺷﻨﺎﺳﻪ ﻣﻠﯽ، ﮐﺪ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩﯼ، ﺷﻤﺎﺭﻩ ﻭ ﺗﺎﺭﯾﺦ ﺛﺒﺖ، ﺷﻤﺎﺭﻩ ﺗﻤﺎﺱ، ﺁﺩﺭﺱ ﻭ ﮐﺪ ﭘﺴﺘﯽ
- ﻣﺸﺨﺼﺎﺕ ﺳﻬﺎﻣﺪﺍﺭﺍﻥ ﺑﺎﻻﯼ ۱۰ ﺩﺭﺻﺪ
- ﻣﺸﺨﺼﺎﺕ ﺍﻋﻀﺎﯼ ﺣﻘﻮﻗﯽ ﻭ ﺣﻘﯿﻘﯽ ﻋﻀﻮ ﻫﯿﺌﺖ ﻣﺪﯾﺮﻩ ﻭ ﻣﺪﯾﺮ ﻋﺎﻣﻞ
- مقدار ﻣﺒﻠﻎ ﻣﻮﺭﺩ ﺩﺭﺧﻮﺍﺳﺖ
- ﻣﺤﺪﻭﺩﻩ ﺯﻣﺎﻧﯽ ﻭ ﻧﺤﻮﻩ ﺯﻣﺎﻥﺑﻨﺪﯼ ﺟﻤﻊﺁﻭﺭﯼ ﻭﺟﻮﻩ
- ﻧﺤﻮﻩ ﺗﺴﻮﯾﻪ ﺩﺭ ﭘﺎﯾﺎﻥ ﻃﺮﺡ ﺣﺴﺐ ﻣﻮﺭﺩ
- ﻣﺸﺨﺼﺎﺕ ﻧﺎﻇﺮ ﻓﻨﯽ/ﻣﺎﻟﯽ ﺩﺭ ﺻﻮﺭﺕ ﻭﺟﻮﺩ
- ﻣﺸﺨﺼﺎﺕ ﻣﺘﻘﺎﺿﯽ ﺷﺎﻣﻞ:
- ﺍﻋﻼﻡ ﻓﺮﺍﺧﻮﺍﻥ ﺟﻤﻊﺁﻭﺭﯼ ﻭﺟﻮﻩ.
ماده ۸
اگر سرمایهگذاری بخواهد گواهی شراکت خود را به شخص دیگری منتقل کند، باید طبق ضوابط خاصی انجام شود که به زودی توسط فرابورس اعلام میشود.
ماده ۹
هر کسبوکاری (متقاضی) میتواند برای هر طرح مشخص، حداکثر ۲۰ میلیارد ریال (۲ میلیارد تومان) سرمایه جذب کند.
نکته: این مبلغ ثابت نیست و هر سال توسط کارگروه ارزیابی بازبینی و احتمالا تغییر میکند.
ماده ۱۰
هر عامل یا همان سکوی تامین مالی در هر لحظه نمیتواند مجموعا بیش از ۲۰۰ میلیارد ریال ۲۰ میلیارد تومان طرح باز در حال جمعآوری سرمایه داشته باشد.
نکته: این عدد هم سالانه بازبینی میشود.
ماده ۱۱
صاحب کسبوکار (متقاضی) نمیتواند تمام سرمایه را از مردم بگیرد؛ او باید حداقل ۱۰ درصد از کل بودجه مورد نیاز طرح را خودش تامین کند. این یعنی متقاضی هم باید در ریسک پروژه شریک باشد.
ماده ۱۲
هر فرد (شخص حقیقی) نمیتواند بیش از ۵ درصد از کل مبلغ مورد نیاز برای یک طرح را سرمایهگذاری کند.
مثال: اگر یک پروژه ۵۰۰ میلیون تومان سرمایه نیاز دارد، یک نفر نمیتواند بیش از ۲۵ میلیون تومان در آن سرمایهگذاری کند. (این قانون برای توزیع ریسک و جلوگیری از تسلط یک سرمایهگذار وضع شده است).
ماده ۱۳
هر طرح فقط و فقط میتواند در یک سکو ارائه شود. متقاضی نمیتواند همزمان از چند سکو برای یک پروژه مشخص پول جمع کند و عامل موظف است این موضوع را قبل از انتشار فراخوان بررسی کند.
کارگروه و ارزیابی تامین مالی جمعی
کارگروه ارزیابی تامین مالی جمعی یک نهاد ۵ نفره زیر نظر سازمان بورس است که وظیفه بررسی درخواست شرکتها برای دریافت مجوز فعالیت در این حوزه را دارد. این کارگروه درباره صدور، تعلیق یا لغو مجوز سکوها تصمیمگیری میکند و همچنین بر روند کلی اجرای دستورالعمل و عملکرد عاملها نظارت دارد که در ادامه بیشتر توضیح خواهیم داد:
ماده ۱۴
کارگروه ارزیابی از ۵ عضو اصلی (دارای حق رای) و یک دبیر تشکیل شده است:
- رئیس کارگروه: نماینده رئیس سازمان بورس.
- نمایندگان اجرایی: دو نفر از شرکت فرابورس ایران.
- کارشناسان خبره: دو متخصص در حوزه تامین مالی جمعی (به پیشنهاد فرابورس و تایید بورس).
- دبیر کارگروه: یکی از مدیران فرابورس (او در جلسات حضور دارد اما حق رای ندارد).
ماده ۱۵
جلسات کارگروه فقط با حضور هر ۵ عضو رسمی است. برای تصویب هر تصمیمی، حداقل ۳ رای موافق لازم است، اما یک شرط مهم دارد: حتما باید نماینده سازمان بورس جزو آن ۳ نفر موافق باشد، وگرنه تصمیم اعتبار ندارد.
رویه صدور مجوز فعالیت تامین مالی جمعی
رویه صدور مجوز فعالیت تامین مالی جمعی، مراحلی است که یک شرکت باید طی کند تا بتواند بهعنوان عامل (سکو) فعالیت رسمی بگیرد.
در این فرآیند، شرکت ابتدا مدارک و طرح کسبوکارش را به کارگروه ارزیابی ارائه میدهد، سپس در صورت تایید اولیه (موافقت اصولی)، فرصت دارد سکو را راهاندازی کرده و زیرساختهای لازم را تکمیل کند. در نهایت اگر همه الزامات رعایت شده باشد، مجوز نهایی فعالیت صادر میشود.
ﻣﺎﺩﻩ ۱۶
هر شرکتی که میخواهد به عنوان «عامل» فعالیت کند، باید این 8 مورد را به کارگروه بدهد:
- مدارک ثبت شرکت.
- فرم رسمی درخواست.
- رزومه و گواهی عدم سوءپیشینه مدیرعامل و اعضای هیئتمدیره.
- مدل کسب و کار (که مشخص کند دقیقا چطور میخواهند کار کنند).
- قرارداد همکاری با یک نهاد مالی (در صورتی که خودشان مستقیما نهاد مالی نباشند).
- اطلاعات حساب بانکی مخصوص این فعالیت.
- نمونه قراردادهایی که قرار است با سرمایهگذاران و متقاضیان ببندند.
- هر مدرک اضافهای که کارگروه برای بررسی بیشتر لازم ببیند.
ﻣﺎﺩﻩ ۱۷
از زمانی که مدارک شما کامل شود، کارگروه حداکثر یک ماه فرصت دارد تا نظر نهایی خود را درباره اعطای موافقت اولیه (موافقت اصولی) اعلام کند.
ﻣﺎﺩﻩ ۱۸
بعد از اینکه یک شرکت موافقت اصولی گرفت، حداکثر ۶ ماه فرصت دارد سکوی تامین مالی جمعی خود را راهاندازی کند و مدارک لازم را برای گرفتن مجوز فعالیت نهایی به کارگروه ارزیابی ارائه دهد. این مدارک شامل موارد زیر است:
- اعلام نشانی سکوی راهاندازیشده.
- رعایت الزامات فعالیت در فضای مجازی طبق قوانین کشور (مانند دریافت مجوزها و نمادهای لازم از مراجع قانونی).
- فراهم کردن زیرساخت نرمافزاری مورد نیاز برای فعالیت عامل و اتصال آن به سامانه فرابورس که در ماده ۲۰ ذکر شده است.
- سایر مواردی که کارگروه ارزیابی در صورت نیاز اعلام میکند.
ﻣﺎﺩﻩ ۱۹
اگر عامل تمام مراحل و الزامات این دستورالعمل را طی کرده باشد، کارگروه ارزیابی مجوز فعالیت رسمی را برای او صادر میکند. از این مرحله به بعد، سکو میتواند بهطور رسمی فعالیت تامین مالی جمعی را آغاز کند.
ﻣﺎﺩﻩ ۲۰
فرابورس موظف است حداکثر ظرف دو ماه پس از تصویب این دستورالعمل، یک سامانه جامع تامین مالی جمعی راهاندازی کند. این سامانه برای انجام وظایف و نظارتهایی است که در این دستورالعمل به فرابورس واگذار شده است.
شرایط و الزامات ارائه خدمات تامین مالی جمعی
شرایط و الزامات ارائه خدمات تامین مالی جمعی مجموعه قواعدی است که سکو (عامل) و متقاضی باید قبل و حین اجرای هر طرح رعایت کنند تا فرایند جذب سرمایه قانونی و شفاف باشد. این بخش شامل الزام به عقد قرارداد رسمی، انتشار کامل اطلاعات طرح و ریسکها، گزارشدهی شفاف، استفاده از درگاههای پرداخت مجاز، تفکیک حسابهای مالی و رعایت حقوق و آگاهی سرمایهگذاران است.
ﻣﺎﺩﻩ ۲۱
قبل از شروع هر طرح، عامل (سکو) و متقاضی (صاحب کسبوکار) باید قراردادی رسمی ببندند که این 6 مورد حتما در آن باشد:
- ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎﯼ ﺍﺭﺍﺋﻪ ﺧﺪﻣﺎﺕ ﻋﺎﻣﻞ؛
- ﺗﻌﻬﺪﺍﺕ ﻣﺘﻘﺎﺿﯽ ﺷﺎﻣﻞ:
- ﺍﺭﺍﺋﻪ ﻣﺴﺘﻨﺪﺍﺕ، ﺍﻃﻼﻋﺎﺕ، ﺷﺮﺍﯾﻂ ﻭ ﺯﻣﺎﻥﺑﻨﺪﯼ ﺍﺟﺮﺍﯼ ﻃﺮﺡ ﯾﺎ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﮐﺴﺐﻭﮐﺎﺭ ﺁﻥ؛
- ﻣﺪﺍﺭﮎ ﯾﺎ ﻣﺠﻮﺯﻫﺎﯼ ﻣﻮﺭﺩﻧﯿﺎﺯ ﺑﺮﺍﯼ ﺍﺟﺮﺍﯼ ﻃﺮﺡ؛
- ﻧﻮﻉ ﻭ ﻧﺤﻮﻩ ﺍﺭﺍﺋﻪ ﮔﺰﺍﺭﺵﻫﺎﯼ ﺩﻭﺭﻩﺍﯼ.
- ﺟﺮﯾﻤﻪﻫﺎﯼ ﻋﺪﻡ ﺍﻧﺠﺎﻡ ﯾﺎ ﺗﺄﺧﯿﺮ ﺩﺭ ﺍﻧﺠﺎﻡ ﺗﻌﻬﺪﺍﺕ ﺑﺎ ﺷﺮﺍﯾﻂ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺷﺪﻩ؛
- ﻣﺪﺕ ﻗﺮﺍﺭﺩﺍﺩ ﻭ ﺷﺮﻭﻁ ﺍﺣﺘﻤﺎﻟﯽ ﺍﺗﻤﺎﻡ ﭘﯿﺶ ﺍﺯ ﻣﻮﻋﺪ ﯾﺎ ﺗﻤﺪﯾﺪ ﺁﻥ؛
- ﺍﻧﺘﺨﺎﺏ ﻧﺎﻇﺮ ﻓﻨﯽ/ﻣﺎﻟﯽ ﺟﻬﺖ ﺍﺭﺯﯾﺎﺑﯽ ﺍﻭﻟﯿﻪ ﻭ ﺑﺮﺭﺳﯽ ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﮐﺎﺭ (ﺩﺭ ﺻﻮﺭﺕ ﻟﺰﻭﻡ، ﺑﻪ ﺗﺸﺨﯿﺺ ﻋﺎﻣﻞ ﯾﺎ ﮐﺎﺭﮔﺮﻭﻩ ﺍﺭﺯﯾﺎﺑﯽ) ﺑﺎ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻭﻇﺎﯾﻒ ﻭ ﺣﻖﺍﻟﺰﺣﻤﻪ ﻭﯼ؛
- ﺳﺎﯾﺮ ﻣﻮﺍﺭﺩ ﺍﻋﻼﻣﯽ ﺑﻪ ﺗﺸﺨﯿﺺ ﮐﺎﺭﮔﺮﻭﻩ ﺍﺭﺯﯾﺎﺑﯽ.
ﻣﺎﺩﻩ ۲۲
جزئیات دقیق اینکه صاحب کسبوکار چه گزارشهایی را باید در چه زمانی منتشر کند، توسط کارگروه ارزیابی تعیین و ابلاغ میشود.
ﻣﺎﺩﻩ ۲۳
سکو موظف است قبل از قرارداد، سابقه و اعتبار صاحب کسبوکار را (از طریق سامانه فرابورس یا روشهای دیگر) بررسی کند و نتیجه این ارزیابی را شفاف به سرمایهگذاران بگوید. تبصره: کارگروه ارزیابی این حق را دارد که اگر صلاح بداند، جلوی اجرای یک طرح خاص یا فعالیت یک متقاضی خاص را بگیرد.
ﻣﺎﺩﻩ ۲۴
سکو (عامل) خودش هم میتواند در طرحها سرمایهگذاری کند (بهجز موارد ممنوعه در ماده ۳۵)، اما یک شرط دارد که باید حتما به بقیه سرمایهگذاران بگوید خودش هم در این طرح ذینفع است.
ﻣﺎﺩﻩ ۲۵
وقتی قرار است برای یک طرح پول جمعآوری شود، سکو باید این ۸ مورد را به صورت عمومی منتشر کند تا همه ببینند:
- اطلاعات کامل ثبتی شرکت متقاضی.
- جزئیات طرح پیشنهادی و مدارک آن.
- تعهداتی که صاحب کسبوکار قبول کرده است.
- مبلغ کل مورد نیاز برای طرح و مقدار پولی که تا لحظه مشاهده جمع شده است.
- جدول زمانبندی (که چه زمانی و در چه مراحلی پول به دست صاحب کسبوکار میرسد).
- برنامه کسبوکار (Business Plan) دقیق طرح.
- نتیجه بررسی سوابق و اعتبار متقاضی (طبق ماده ۲۳).
- هر اطلاعات دیگری که کارگروه ارزیابی لازم بداند.
ﻣﺎﺩﻩ ۲۶
ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻭﺭﻭﺩ ﻭ ﺧﺮﻭﺝ ﻭﺟﻮﻩ ﺑﺎﯾﺪ ﺍﺯ ﻃﺮﯾﻖ ﺩﺭﮔﺎﻩ ﯾﺎ ﺷﺒﮑﻪﻫﺎﯼ ﭘﺮﺩﺍﺧﺖ ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺩﺍﺧﻠﯽ ﺍﻧﺠﺎﻡ ﺷﻮﺩ.
ﻣﺎﺩﻩ ۲۷
پولی که برای یک پروژه جمعآوری میشود، در نهایت باید مستقیم به حساب بانکی خودِ صاحب کسبوکار (متقاضی) واریز شود.
تبصره: سکو (عامل) موظف است برای هر کدام از طرحها، یک حساب حسابداری کاملا مجزا و تفکیکشده (حساب تفصیلی اختصاصی) داشته باشد تا سرمایه هر پروژه مشخص باشد و با بقیه پروژهها یا حسابهای خود سکو مخلوط نشود.
ﻣﺎﺩﻩ ۲۸
روش دقیق جمعآوری پول، پرداخت آن به متقاضی و نحوه نظارت بر اینکه پول دقیقا در همان پروژه خرج شود، توسط کارگروه ارزیابی (بورس) تعیین و کنترل میشود.
ﻣﺎﺩﻩ ۲۹
سکو موظف است مطالب آموزشی شفافی درباره خطرات این نوع سرمایهگذاری (مثل احتمال ضرر، شکست طرح یا دیر نقد شدن گواهیها) آماده کند. سیستم باید طوری طراحی شود که هر سرمایهگذار در اولین ورود خود به سایت، حتما این آموزشها را ببیند.
ﻣﺎﺩﻩ ۳۰
سکو باید ریسکهای خاص مربوط به هر پروژه را بهطور واضح در صفحه همان طرح بنویسد. سرمایهگذار باید قبل از واریز هرگونه وجهی، تایید کند که این ریسکها را خوانده، فهمیده و پذیرفته است.
ﻣﺎﺩﻩ ۳۱
ﻋﺎﻣﻞ ﻣﻮﻇﻒ ﺍﺳﺖ ﮔﺰﺍﺭﺵ ﻋﻤﻠﮑﺮﺩ ﻭ ﺻﻮﺭﺕﻫﺎﯼ ﻣﺎﻟﯽ ﺳﺎﻻﻧﻪ ﺣﺴﺎﺑﺮﺳﯽ ﺷﺪﻩ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺑﻪ ﻫﻤﺮﺍﻩ ﺍﻇﻬﺎﺭﻧﻈﺮ ﺣﺴﺎﺑﺮﺱ، ﺣﺪﺍﮐﺜﺮ ۴ ﻣﺎﻩ ﭘﺲ ﺍﺯ ﭘﺎﯾﺎﻥ ﺳﺎﻝ ﻣﺎﻟﯽ ﺑﻪ ﮐﺎﺭﮔﺮﻭﻩ ﺍﺭﺯﯾﺎﺑﯽ ﺍﺭﺳﺎﻝ ﻧﻤﺎﯾﺪ.
ﻣﺎﺩﻩ ۳۲
سکو تحت هیچ شرایطی حق ندارد به سرمایهگذاران توصیه کند که در یک طرح خاص سرمایهگذاری کنند. سکو باید کاملا بیطرف بماند و فقط نقش واسطهگر شفاف را دارد.
ﻣﺎﺩﻩ ۳۳
ﻋﺎﻣﻞ ﻣﻮﻇﻒ ﺍﺳﺖ ﺷﺮﺍﯾﻄﯽ ﺭﺍ ﻓﺮﺍﻫﻢ ﮐﻨﺪ ﺗﺎ ﻫﺮ ﺗاﻣﯿﻦﮐﻨﻨﺪﻩ ﻗﺒﻞ ﺍﺯ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬﺍﺭﯼ ﺑﺮ ﺭﻭﯼ ﻫﺮ ﻃﺮﺡ، ﺑﻪﻣﻨﻈﻮﺭ ﺍﻃﻤﯿﻨﺎﻥ ﺍﺯ ﺛﺒﺖ ﻃﺮﺡ ﺩﺭ ﺳﮑﻮﯼ ﺩﺍﺭﺍﯼ ﻣﺠﻮﺯ، ﮐﺪ ﺗاﯾﯿﺪﯼ ﺭﺍ ﺍﺯ ﺳﺎﻣﺎﻧﻪ ﻓﺮﺍﺑﻮﺭﺱ، ﻣﻮﺿﻮﻉ ﻣﺎﺩﻩ ۲۰ ﺍﯾﻦ ﺩﺳﺘﻮﺭﺍﻟﻌﻤﻞ، ﺩﺭﯾﺎﻓﺖ ﮐﻨﺪ.
ﻣﺎﺩﻩ ۳۴
سکو موظف است تمام اطلاعات، آمارها و جزئیات مربوط به فعالیتهای تامین مالی جمعی خود را بهطور مرتب به فرابورس گزارش دهد.
ﻣﺎﺩﻩ ۳۵
از آنجا که تامین مالی جمعی ابزاری برای حمایت از کسبوکارهای کوچک و متوسط (SMEs) و استارتاپها است، نهادهای بزرگ و دولتی زیر حق ندارند به عنوان متقاضی از این روش پول جذب کنند:
- دستگاههای اجرایی دولتی و حاکمیتی (موضوع ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری).
- بانکها و مؤسسات مالی و اعتباری.
- نهادهای مالی دارای مجوز از سازمان بورس (مثل کارگزاریها، سبدگردانها و…).
- شرکتهای پذیرفتهشده در بورس.
- شرکتهای حاضر در بازارهای اول و دوم فرابورس.
- شرکتهای درجشده در بازار پایه فرابورس.
ﻣﺎﺩﻩ ۳۶
ﺷﺮﺍﯾﻂ ﻣﺘﻘﺎﺿﯽ ﺑﻪ ﺷﺮﺡ ﺯﯾﺮ ﺍﺳﺖ:
- ﺷﺨﺺ ﺣﻘﻮﻗﯽ ﺑﺎﺷﺪ؛
- ﺩﻋﺎﻭﯼ ﺩﺍﺭﺍﯼ ﺍﺛﺮ ﺑﺎﺍﻫﻤﯿﺖ ﺣﻘﻮﻗﯽ ﯾﺎ ﮐﯿﻔﺮﯼ ﻋﻠﯿﻪ ﺷﺮﮐﺖ/ ﻣوﺳﺴﻪ ﻭ ﺍﻋﻀﺎﯼ ﻫﯿﺌﺖﻣﺪﯾﺮﻩ ﯾﺎ ﻣﺪﯾﺮﻋﺎﻣﻞ/ﺭﺋیس ﺷﺮﮐﺖ/ﻣوﺳﺴﻪ ﻣﺘﻘﺎﺿﯽ ﻭﺟﻮﺩ ﻧﺪﺍﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ؛
- ﺍﻋﻀﺎﯼ ﺣﻘﯿﻘﯽ ﻫﯿﺌﺖﻣﺪﯾﺮﻩ ﻭ ﻣﺪﯾﺮﻋﺎﻣﻞ ﺷﺮﮐﺖ/ﻣوﺳﺴﻪ ﻣﺘﻘﺎﺿﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻮﺍﻫﯽ ﻋﺪﻡ ﺳﻮﺀﭘﯿﺸﯿﻨﻪ ﺍﺭﺍﺋﻪ ﺩﻫﻨﺪ، ﮐﻪ ﺍﺯ ﺯﻣﺎﻥ ﺻﺪﻭﺭ ﺁﻥ ﺑﯿﺶ ﺍﺯ ﯾﮏ ﻣﺎﻩ ﻧﮕﺬﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ؛
- ﺳﺎﯾﺮ ﺷﺮﺍﯾﻂ ﺑﻪ ﺗﺸﺨﯿﺺ ﮐﺎﺭﮔﺮﻭﻩ ﺍﺭﺯﯾﺎﺑﯽ.
ﻣﺎﺩﻩ ۳۷
سرمایهگذاران برای مشارکت در طرحها باید کد بورسی داشته باشند.
دیگر مقررات فرابورس برای تامین مالی جمعی
دیگر مقررات فرابورس برای کراد فاندینگ مجموعه قوانین تکمیلی و نظارتی است که بعد از بخشهای اصلی دستورالعمل، روی اجرای صحیح و کنترل این فرآیند نظارت میکند.
ﻣﺎﺩﻩ ۳۸
اگر یک طرح طبق قوانین کشور غیرقانونی یا ممنوع باشد، نمیتوان آن را از طریق تامین مالی جمعی اجرا کرد. اگر سکوی تامین مالی (عامل) چنین طرحی را منتشر کند، کارگروه ارزیابی میتواند مجوز فعالیت آن سکو را لغو کند.
ﻣﺎﺩﻩ ۳۹
اگر سکوی تامین مالی وظایف خود را درست انجام ندهد، کارگروه ارزیابی بسته به شدت تخلف میتواند یکی از این اقدامات را انجام دهد:
- تذکر کتبی
- تعلیق فعالیت برای مدت مشخص
- لغو کامل مجوز فعالیت تامین مالی جمعی
ﻣﺎﺩﻩ ۴۰
اگر نهاد مالی که بر عملکرد سکو نظارت دارد وظایف خود را درست انجام ندهد یا در پایش عملکرد سکو کوتاهی کند، سازمان بورس طبق مقررات مربوط به همان نهاد با آن برخورد خواهد کرد.
ﻣﺎﺩﻩ ۴۱
اگر در طول اجرای یک طرح شکایتی ثبت شود، یا مشخص شود اجرای طرح از برنامه کسبوکار اعلامشده منحرف شده است، سکو ابتدا جمعآوری یا تخصیص پول را متوقف کند و موضوع را به کارگروه ارزیابی اطلاع دهد. سپس حداکثر طی ۱۰ روز کاری:
- موضوع را برای بررسی دقیق به ناظر فنی یا مالی ارجاع دهد.
- در صورت وجود شکایت، آن را به مراجع قانونی مربوطه اعلام کند.
تبصره: اگر پس از بررسی مشخص شود تخلفی رخ نداده است، موضوع به کارگروه اعلام میشود و فرآیند جمعآوری یا پرداخت پول دوباره ادامه پیدا میکند.
ﻣﺎﺩﻩ ۴۲
اگر یک سکو بخواهد فعالیت خود در حوزه تامین مالی جمعی را متوقف کند و از فهرست سکوهای مجاز خارج شود باید درخواست رسمی بدهد و کارگروه ارزیابی باید آن را تایید کند. همچنین نباید هیچ طرح فعالی (باز) روی آن سکو وجود داشته باشد.
ﻣﺎﺩﻩ ۴۳
اگر فعالیت تامین مالی جمعی یک سکو به هر دلیلی متوقف شود، برای شروع دوباره فعالیت باید دوباره درخواست بدهد و تمام مراحل اخذ مجوز را از ابتدا طی کند.
ﻣﺎﺩﻩ ۴۴
برای اطمینان از اجرای صحیح این دستورالعمل:
- فرابورس ایران مسئول نظارت بر فعالیت سکوهای تامین مالی جمعی است.
- فرابورس میتواند از ابزارهای نظارتی مختلف استفاده کند.
- سکوها نیز موظف هستند در این نظارتها با سازمان بورس، کارگروه ارزیابی، فرابورس و سایر مراجع ذیصلاح همکاری کامل داشته باشند.
ﻣﺎﺩﻩ ۴۵
اختیار انجام اصلاحات و تغییرات آینده در این دستورالعمل به سازمان بورس و اوراق بهادار واگذار شده است.
نکته پایانی دستور العمل تامین مالی جمعی فرابورس
این دستورالعمل شامل ۴۵ ماده و ۸ تبصره است و در تاریخ ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۷ توسط شورای عالی بورس و اوراق بهادار تصویب شده و از زمان ابلاغ، لازمالاجرا است. اگر به تاریخچه تامین مالی جمعی در ایران علاقه مند هستید میتوانید مقاله آن را در سایت مالی نکس مطالعه کنید.
سخن آخر درباره دستورالعمل تامین مالی جمعی فرابورس
برای حفظ شفافیت و جلوگیری از سوءاستفاده از تامین مالی جمعی، این فرآیند تحت نظارت دقیق سازمان بورس، فرابورس و کارگروه ارزیابی انجام میشود. به همین دلیل هم برای متقاضیان جذب سرمایه و هم برای سرمایهگذاران، قواعد مشخصی تعیین شده است. از جمله لزوم ثبت شرکت برای متقاضیان، داشتن کد بورسی برای سرمایهگذاران، شفافیت اطلاعات طرح، محدودیتهای سرمایهگذاری و نظارت بر نحوه مصرف منابع. اگر این قوانین بهدرستی رعایت شود، تامین مالی جمعی میتواند به یک روش موثر برای رشد کسبوکارهای نوآور و مشارکت مردم در سرمایهگذاریهای مولد تبدیل شود؛ مدلی که در بسیاری از کشورها به توسعه استارتاپها و شرکتهای کوچک و متوسط کمک کرده است.
سوالات متداول
تامین مالی جمعی دقیقا چیست؟
تامین مالی جمعی روشی برای جذب سرمایه است که در آن یک کسبوکار سرمایه مورد نیاز خود را از تعداد زیادی سرمایهگذار کوچک جمعآوری میکند. این فرآیند از طریق سکوهای دارای مجوز و تحت نظارت بازار سرمایه انجام میشود.
چه کسانی میتوانند از تامین مالی جمعی استفاده کنند؟
فقط شرکتها و مؤسسات ثبتشده (اشخاص حقوقی) میتوانند بهعنوان متقاضی در این فرآیند سرمایه جذب کنند. افراد حقیقی بهتنهایی نمیتوانند طرح خود را ارائه دهند.
چه کسانی میتوانند در طرحها سرمایهگذاری کنند؟
تمام افرادی که کد بورسی داشته باشند میتوانند در طرحهای تامین مالی جمعی مشارکت کنند.
آیا سرمایهگذاری در این طرحها بدون ریسک است؟
خیر. مانند هر نوع سرمایهگذاری دیگر، این روش نیز ریسک دارد. ممکن است طرح به سود مورد انتظار نرسد یا با تاخیر اجرا شود. به همین دلیل سکوها موظفاند ریسکهای هر طرح را بهطور شفاف اعلام کنند.
آیا سکوهای تامین مالی میتوانند پیشنهاد سرمایهگذاری بدهند؟
خیر. طبق مقررات، سکوها اجازه ندارند به سرمایهگذاران توصیه کنند که در یک طرح خاص سرمایهگذاری کنند. نقش آنها صرفا ارائه اطلاعات و ایجاد بستر سرمایهگذاری است.
حداکثر مبلغی که یک طرح میتواند جذب کند چقدر است؟
طبق مقررات فعلی، هر طرح میتواند حداکثر ۲۰ میلیارد ریال از طریق تامین مالی جمعی جذب سرمایه کند.
آیا صاحب طرح هم باید در پروژه سرمایهگذاری کند؟
بله، متقاضی باید حداقل ۱۰ درصد از مبلغ کل طرح را خودش تامین کند تا نشان دهد در موفقیت پروژه سهیم است.
اگر در اجرای طرح تخلف یا مشکل ایجاد شود چه اتفاقی میافتد؟
در صورت مشاهده تخلف یا دریافت شکایت، سکوی تامین مالی موظف است فورا فرآیند جمعآوری یا تخصیص پول را متوقف کند و موضوع را برای بررسی به نهادهای نظارتی و کارگروه ارزیابی گزارش دهد.
چه نهادهایی بر تامین مالی جمعی نظارت میکنند؟
این فعالیت تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار، فرابورس ایران و کارگروه ارزیابی تامین مالی جمعی انجام میشود.
