تجارت الکترونیکی ایران به ۸۲۰۴ همت رسید؛ رشد در تله تورم و شوک‌های مقطعی

مرکز توسعه تجارت الکترونیکی (تتا) گزارش سالانه تجارت الکترونیکی ایران در سال ۱۴۰۴ را منتشر کرد. بر اساس این گزارش ۱۱۲ صفحه‌ای، مجموع ارزش معاملات تجارت الکترونیکی به ۸٬۲۰۴ هزار میلیارد تومان (همت) و تعداد تراکنش‌ها به مرز ۵.۳ میلیارد معامله رسیده است. با وجود ثبت رشد اسمی ۴۹ درصدی در ارزش معاملات، هم‌ترازی آن با نرخ تورم ۴۸.۳ درصدی و افت شاخص‌ها در مقاطع ناآرامی و اختلال شبکه، نشان می‌دهد بازار خریدهای آنلاین سال پرفرازونشیبی را پشت سر گذاشته است.

شاخص‌های کلیدی تجارت الکترونیکی در سال ۱۴۰۴

• ارزش کل معاملات: ۸٬۲۰۴ هزار میلیارد تومان (همت) – رشد ۴۹ درصدی نسبت به سال گذشته

• تعداد تراکنش‌ها: ۵.۳ میلیارد تراکنش – رشد ۱۲ درصدی

• میانگین مبلغ هر خرید: ۱٬۵۵۰٬۰۰۰ تومان – رشد ۳۳ درصدی

• سهم از کل شبکه شاپرک: ۳۳ درصد از کل ارزش معاملات شاپرک متعلق به تجارت الکترونیکی بوده است.

• شکاف آنلاین و آفلاین: رشد تعداد تراکنش‌های خرید اینترنتی (۱۲٪) حدود ۶ برابر بیشتر از رشد تراکنش‌های کارت‌خوان‌های فروشگاهی (POS با رشد ۲٪) بوده است.

ترکیب روش‌های پرداخت: پیشتازی درگاه‌های اینترنتی

از مجموع ارزش معاملات ۸۲۰۴ همتی بازار:

• ۷۰ درصد (معادل ۵٬۷۳۴ همت) مستقیماً از طریق درگاه‌های پرداخت اینترنتی (IPG) تسویه شده است.

• ۳۰ درصد (معادل ۲٬۴۷۰ همت) از سایر شیوه‌ها شامل پرداخت در محل (COD)، کارت‌به‌کارت و واریز حسابی انجام گرفته است.

این آمار تثبیت جایگاه ابزارهای پرداخت دیجیتال را تایید می‌کند، اما کماکان سهم ۳۰ درصدی شیوه‌های غیرمستقیم، گویای اتکای بخشی از مشتریان و فروشگاه‌های خرد به پرداخت‌های سنتی است.

اثر شوک‌های سال ۱۴۰۴؛ ترمز اسفندماه برای اولین بار

بررسی ماهانه تراکنش‌ها حاکی از آن است که تجارت الکترونیکی کشور زیر سایه سه مقطع بحرانی شامل تنش‌های خرداد و تیر، ناآرامی‌های دی‌ماه و در نهایت اختلالات اسفندماه قرار گرفته است:

• افت شوکه‌کننده اسفند: اسفندماه—که به‌طور سنتی طلایی‌ترین فصل کمپین‌های خرید پایان سال به شمار می‌رود—وارد محدوده منفی شد؛ به‌طوری‌که ارزش معاملات ۸ درصد و تعداد تراکنش‌ها ۶ درصد نسبت به اسفند سال قبل کاهش یافت و ارزش کل خریدها از ۴۹۳ همت در سال ۱۴۰۳ به ۴۵۱ همت تنزل کرد.

• پتانسیل از دست رفته: طبق برآورد مرکز تتا، در صورت نبود این شوک‌ها و پایداری شبکه، نرخ رشد ارزش معاملات سالانه می‌توانست از ۷۰ درصد و رشد تعداد تراکنش‌ها از ۱۵ درصد فراتر رود.

نمایی از وضعیت کسب‌وکارها، تأمین مالی و لندتک

• انزوای تامین مالی: ۹۴ درصد از کسب‌وکارهای تجارت الکترونیکی با سرمایه شخصی تأمین مالی می‌شوند؛ سهم سرمایه‌گذاری خطرپذیر و شتاب‌دهنده‌ها تنها ۲.۳ درصد، تامین مالی جمعی (Crowdfunding) ۲ درصد و سرمایه‌گذاری دولتی ۱.۷ درصد ثبت شده است.

• جایگاه لندتک و اعتبار خرد: برخلاف تبلیغات گسترده سرویس‌های اعتباری و اقساطی (BNPL)، برای ۷۹.۳ درصد از کسب‌وکارها، سهم فروش اقساطی کمتر از ۲۰ درصد کل فروش بوده و تنها ۵.۸ درصد کسب‌وکارها فروش عمده‌شان (بیش از ۷۰ درصد) بر پایه اقساط است.

• بزرگ‌ترین چالش‌ها: کسب‌وکارها سه مانع اصلی خود را به ترتیب «بازار و فروش» (۲۷٪)، «تأمین مالی» (۲۵.۵٪) و «مشکلات زیرساختی و اینترنت» (۲۱.۶٪) اعلام کرده‌اند که در مجموع بیش از ۷۴ درصد دغدغه‌ها را شامل می‌شود.

اینماد و شاخص‌های آماری

• توزیع موضوعی: ۶۷ درصد اینمادهای فعال مربوط به فروش کالا، ۳۱ درصد در حوزه خدمات و ۲ درصد ترکیبی هستند.

• حضور زنان: سهم زنان از کل صاحبان واحدهای دارای اینماد فعال ۲۳ درصد است، اما در ورودی‌های جدید سال ۱۴۰۴، زنان ۲۹ درصد اینمادهای تازه را دریافت کرده‌اند.

• حل اختلاف: از میان بیش از ۳۰ هزار شکایت ثبت‌شده در سامانه رسیدگی به شکایات، ۷۲.۱ درصد مختومه و حل‌وفصل شده‌اند.

با ثبت بیش از ۵ میلیارد تراکنش اینترنتی در سال، داده‌های رفتاری و مالی خریداران آنلاین به یکی از ارزشمندترین دارایی‌های اقتصاد دیجیتال تبدیل شده است. برای بررسی ابعاد این موضوع، یادداشت تحلیلی چه کسی از اطلاعات مالی شما پول درمی‌آورد؟  را در مالینکس بخوانید.