چه کسی از اطلاعات مالی شما پول درمی‌آورد؟ پشت پرده تجارت داده‌های مردم

داده‌های مالی شهروندان به یکی از دارایی‌های ارزشمند اقتصاد دیجیتال تبدیل شده‌اند. اما افزایش دسترسی شرکت‌ها و پلتفرم‌ها به این اطلاعات، پرسش‌هایی جدی درباره حریم خصوصی، امنیت داده‌ها و رانت اطلاعاتی ایجاد کرده است.

گزارش اقتصادنیوز درباره درآمدزایی از اطلاعات اقتصادی مردم ایران، به مسئله‌ای مهم در اقتصاد دیجیتال می‌پردازد: داده‌هایی که مردم در جریان فعالیت‌های روزمره تولید می‌کنند، چگونه به منبع ارزش اقتصادی تبدیل می‌شوند و چه کسانی از این ارزش بهره می‌برند؟

داده‌های مالی چگونه به منبع درآمد تبدیل می‌شوند؟

هر انتقال وجه، خرید اینترنتی، درخواست وام یا پرداخت قبض، اطلاعاتی درباره رفتار اقتصادی افراد تولید می‌کند. بانک‌ها، شرکت‌های بیمه، فروشگاه‌های آنلاین و پلتفرم‌های مالی می‌توانند با تحلیل این اطلاعات، اعتبار مشتریان را ارزیابی کنند، خدمات خود را بهبود دهند یا رفتار مصرف‌کنندگان را پیش‌بینی کنند.

استفاده مسئولانه از داده می‌تواند هزینه خدمات را کاهش دهد و تصمیم‌گیری اقتصادی را دقیق‌تر کند. مسئله زمانی ایجاد می‌شود که اطلاعات فراتر از هدف اولیه جمع‌آوری شوند یا دسترسی انحصاری به آن‌ها، مزیتی ناعادلانه برای برخی کسب‌وکارها ایجاد کند.

رانت داده چگونه شکل می‌گیرد؟

اگر یک شرکت با تحلیل اطلاعات، خدمت بهتری ارائه کند، ارزش اقتصادی ایجاد کرده است. اما اگر با انحصار داده، رقبا را از دسترسی ضروری محروم کند یا اطلاعات کاربران را خارج از هدف مجاز به کار ببرد، زمینه شکل‌گیری رانت فراهم می‌شود.

علی عبدالهی، رئیس پیشین مرکز فناوری اطلاعات و توسعه اقتصاد هوشمند وزارت اقتصاد، به خطر نگهداری داده‌های شهروندان توسط واسطه‌هایی اشاره کرده و گفته است که وظیفه آن‌ها صرفا احراز هویت یا انتقال اطلاعات است. چنین رویه‌ای می‌تواند ریسک امنیتی ایجاد کند و امکان بهره‌برداری اقتصادی فراتر از نیاز واقعی خدمت را افزایش دهد.

چگونه تقارن اطلاعاتی به تهدیدی برای کاربران تبدیل می‌شود؟

عدم تقارن اطلاعاتی زمانی رخ می‌دهد که یک طرف معامله به اطلاعات بیشتری دسترسی داشته باشد و بتواند از این برتری برای کسب منفعت استفاده کند. در خدمات مالی، اگر شرکت‌ها بدانند اطلاعات مشتریان چگونه بر اعتبارسنجی یا ارائه خدمات اثر می‌گذارد، اما کاربران از معیارهای تصمیم‌گیری مطلع نباشند، امکان بررسی و اعتراض برای آن‌ها محدود می‌شود.

راهکار کاهش این شکاف، شفافیت در پردازش داده‌ها، نظارت بر دسترسی‌ها، جلوگیری از استفاده غیرمجاز و فراهم کردن امکان پیگیری تصمیم‌های مبتنی بر اطلاعات است.

چگونه از اطلاعات مالی مردم محافظت کنیم؟

پلتفرم‌ها باید دسترسی به اطلاعات را محدود کنند، داده‌های حساس را متناسب با سطح ریسک رمزنگاری کنند و برای حذف اطلاعات غیرضروری و مدیریت رخدادهای امنیتی سازوکار مشخصی داشته باشند. کاربران نیز می‌توانند با بررسی مجوز اپلیکیشن‌ها، استفاده از رمزهای منحصربه‌فرد و فعال‌سازی تأیید هویت چندمرحله‌ای، بخشی از ریسک را کاهش دهند.

در نهایت، داده‌های مالی زمانی به دارایی ارزشمند اقتصاد دیجیتال تبدیل می‌شوند که استفاده از آن‌ها با امنیت، شفافیت و پاسخ‌گویی همراه باشد.

استفاده از داده‌های مالی فقط به کسب‌وکارهای خصوصی محدود نمی‌شود؛ سازمان امور مالیاتی نیز با کمک سامانه‌های یکپارچه و تحلیل اطلاعات، فرایندهای مالیاتی را مدیریت می‌کند. برای آشنایی بیشتر با تغییرات اخیر در این حوزه، گزارش افزایش ۷۵ درصدی استرداد مالیات به شرکت‌ها را بخوانید.