مرتضی داودی 
کرادفاندینگ یا بانک؟کدام یک برای شما مناسبتر است؟
۱۴۰۵/۰۶/۱۸
وقتی نوبت به پسانداز و مدیریت دارایی آن هم در شرایط تورمی کشور میرسد، همیشه یک سوال تکراری در ذهنها میچرخد: «پولم را به بانک بدهم یا در صندوق درآمد ثابت سرمایهگذاری کنم؟» از یک سو، امنیت همیشگی و ضمانتشده بانکها وسوسهانگیز است و از سوی دیگر، نرخ سود بالاتر و انعطافپذیری صندوقهای درآمد ثابت، چشم هر سرمایهگذاری را میگیرد.
اما واقعیت چیست؟ آیا سود بیشتر صندوقها ارزش ریسک اندک آن را دارد؟ یا شاید محدودیتهای نقدشوندگی در بانک، هزینهای سنگینتر از سود دریافتی برای شما داشته باشد؟
در این مقاله، ما فراتر از اعداد و ارقام، به بررسی زیرساختهای هر دو روش میپردازیم تا مشخص کنیم کدام یک با اهداف مالی و تیپ شخصیتی شما همخوانی بیشتری دارد.
صندوق درآمد ثابت یا بانک؛ کدام امنتر است؟
آنچه بیش از هر چیز برای سرمایهگذار اهمیت دارد، حفظ ارزش دارایی در برابر تلاطم بازار و فشار تورم است. در این میان، صندوق درآمد ثابت و سپردههای بانکی همواره به عنوان دو گزینه کمریسک در صدر انتخابهای مطمئن قرار گرفتهاند.
بانکها زیر چتر نظارتی بانک مرکزی فعالیت میکنند و بخشی از سپردههای مردمی تا سقف مشخصی نزد نهادهای تضمینکننده بیمه شده است؛ از همین رو میتوان گفت اصل پول در بانک، تا حد زیادی از هر گزندی در امان است. در سوی دیگر ماجرا، صندوقهای درآمد ثابت زیر نظر سازمان بورس و اوراق بهادار اداره میشوند و با اتکا به ساختاری شفاف و منظم، نزدیکترین گزینه به امنیت سپرده بانکی به شمار میروند.
نکتهای که این دو را از هم جدا میکند، سودآوری است. صندوق درآمد ثابت با سرمایهگذاری در اوراق بدهی و داراییهای کم ریسک، بازدهی بالاتری از سپرده بانکی به دست میآورد. افزون بر آن، نقدشوندگی این صندوقها برتری دیگری است که در بانکها کمتر دیده میشود؛ سرمایهگذار میتواند در زمانی کوتاه دارایی خود را خارج کند، حال آن که خروج زودهنگام از سپرده بلندمدت بانکی با محدودیتهای چشمگیری همراه است.
صندوق درآمد ثابت چیست و سود آن چگونه پرداخت میشود؟
برای پاسخ به این پرسش که صندوق درآمد ثابت چیست و چرا به امنیتش اعتماد میشود، باید نگاهی به ترکیب دارایی آن بیندازیم. این صندوقها موظفاند دست کم ۸۵ درصد از سرمایه خود را در اوراق بهادار با درآمد ثابت، سپرده بانکی و داراییهای کمریسک نگه دارند و سهم بازار سهام در آنها به ۱۰ درصد میرسد.
چنین ترکیبی بسیار محافظهکارانه است و ریسک را به نزدیک صفر میرساند. به همین دلیل است که صندوق درآمد ثابت را در ردیف سرمایهگذاریهای امن قرار دادهاند. همین ویژگی باعث شده این صندوقها طرفداران زیادی پیدا کنند.
صندوقهای درآمد ثابت در دورههای تحریم، رکود یا جنگ ممکن است اندکی نوسان سود داشته باشند، اما بخشی از آن به عنوان حداقل سود از سوی ناشر اوراق تضمین میشود که به «سود علی الحساب» شهرت دارد. این ساختار تضمینی، صندوق درآمد ثابت را به گزینهای قابل اتکا و پرسودتر از بانک برای نگهداری سرمایه تبدیل کرده است.
سپرده بانکی چیست و سود آن چگونه محاسبه میشود؟
سود سپرده بانکی از سه مؤلفه اصلی سرچشمه میگیرد: مقدار وجه سپردهگذاریشده، مدت زمانی که پول در حساب باقی میماند و درصد سود مصوب. مبنای ریاضی و فرمول محاسبه این بازدهی در تمامی بانکها یکسان است و وجه تمایز آنها در نرخ سود پیشنهادی به مشتریان خلاصه میشود. انواع حسابهای بانکی و شیوه بازدهی آنها به دستههای زیر تقسیم میشوند:
سود سپرده کوتاهمدت
این حساب برای ماندگاری کمتر از یک سال طراحی شده است. هرچند بازدهی کمتری نسبت به گزینههای بلندمدت دارد، اما نقطه قوت آن دسترسی آسان و سریع به دارایی است. ویژگی مناسبی برای کسانی که جریان نقدینگی فعال میخواهند و پول را برای زمان طولانی مسدود نمیکنند.
سود سپرده بلندمدت
این طرح به منابعی تعلق میگیرد که دستکم یک سال نزد بانک میمانند. نرخ مصوب آن جذابتر است و انتخابی کاربردی برای کسانی است که حالا حالاها به دارایی خود نیاز ندارند. سود حاصل به شکل دورهای یا در سررسید پرداخت میشود. البته خروج پیش از پایان دوره با جریمهای با عنوان «نرخ شکست» همراه است که بخشی از بازدهی را میکاهد.
سپرده قرضالحسنه
این حسابها ماهیت سودآوری مالی برای سپردهگذار ندارند و به دو بخش جاری و پسانداز تقسیم میشوند.
- جاری: برای مدیریت مبادلات روزانه و پرداختیها به کار میرود و مزیت مهم آن برخورداری از چک است.
- پسانداز: جنبه عامالمنفعه دارد و بانکها از منابع راکد آن برای پرداخت وام به متقاضیان بهره میبرند.
سپرده ارزی
نگهداری منابع ارزی در بانک نیز میتواند بازدهی مشخصی به همراه داشته باشد. درصد سود این دسته بر پایه نوع ارز و شرایط بازارهای بینالمللی تعیین میشود و اغلب برای پوشش ریسک نوسان ارزش پول ملی مورد استفاده قرار میگیرد.
مقایسه سود صندوق درآمد ثابت و بانک
اقتصاد ایران به طور تاریخی بر محور بانکها چرخیده است؛ به همین دلیل آشنایی عمومی با نرخ سود سپردههای کوتاهمدت و بلندمدت، امری رایج به شمار میرود. در چند سال گذشته، بازدهی مصوب این سپردهها در محدوده ۲۱ تا ۲۳ درصد سالانه متوقف مانده و در برخی موارد هم شاهد پرداخت سود بالاتر از این سقف به شکلی خارج از چارچوب قانون بودهایم.
صندوق درآمد ثابت اما رقم متفاوتی را رقم میزند و در عمل سودی بالاتر ارائه میدهد. نرخ بازدهی سالانه این صندوقها به حدود ۴۰ درصد میرسد. ریشه این برتری در ترکیب داراییها نهفته است. صندوق درآمد ثابت برخلاف سپرده بانکی، بخش از سرمایه خود را به سهام و حق تقدم آن اختصاص میدهد.
- نکته: بازدهی صندوق درآمد ثابت از مسیر بازار اوراق و سهام متغیر است و تحت تاثیر شرایط بازار قرار دارد. بنابراین نمیتوان آن را تصویری ثابت و تضمینشده برای همه نهادهای این حوزه در نظر گرفت.
مقایسه ریسک صندوق درآمد ثابت و بانک
سنجش ریسک، مهمترین گام برای ارزیابی مقصد سرمایهگذاری است و در این بخش تفاوت سازوکار این دو نهاد مالی به چشم میآید. در صندوقها تضمین قانونی و سفتوسختی برای بازگشت اصل سرمایه وجود ندارد و ریسک از دست رفتن پول نزدیک به صفر است. دلیل این آرامش خاطر، چینش داراییهاست. چرا که بخش عمده منابع مالی به خرید اوراق دولتی و سپردهگذاری در بانکها اختصاص مییابد. همچنین نظارت دقیق سازمان بورس و اوراق بهادار، شفافیت عملکرد این مجموعهها را تضمین میکند.
اما حسابهای بانکی بالاترین درجه اطمینان را پیش روی سپردهگذار قرار میدهند، زیرا اصل پول به همراه سود آن تا سقف مشخصی زیر پوشش حمایتی صندوق ضمانت سپردهها قرار دارد. این سازوکار حمایتی خیالی آسوده برای افراد محافظهکار فراهم میسازد تا بدون نگرانی از نوسانهای بازار، سرمایه خود را به شبکه بانکی بسپارند.
بیشتر بخوانید :
مالیات صندوق درآمد ثابت یا بانک؛ کدام مشمول مالیات میشود؟
معافیت مالیاتی صندوقهای درآمد ثابت بر پایه چند زیرساخت اقتصادی و نظارتی محکم شکل گرفته است:
- شفافیت ساختاری: صندوقها مکلفاند ارزش خالص داراییهای خود را به شکل روزانه اعلام کنند.
- نظارت سازمان بورس: تمام رویدادهای مالی و عملیاتی این مجموعهها زیر نظر مستقیم سازمان بورس و اوراق بهادار رخ میدهد.
- جلوگیری از مالیات مضاعف: بخش چشمگیری از دارایی صندوقها را اوراقی تشکیل میدهد که در سطح ناشر، خود مشمول مالیات شدهاند.
- هدایت نقدینگی به بازار سرمایه: قانونگذار با اعطای این معافیت به دنبال رونق بازار و کاهش فشار از دوش شبکه بانکی بوده است.
بر اساس قانون بودجه کل کشور، از سود سپردههای بانکی نزد اشخاص حقیقی، جز در موارد استثنایی، مالیات اخذ نمیشود؛ بنابراین معافیت سود بانکی را باید ویژگی اصلی و دائمی این بخش به شمار آورد.
نکته قابل توجه آنکه این معافیت شامل درآمدهای حقوقی و شرکتها نمیشود؛ به این معنا که سود سپرده اشخاص حقوقی تابع حکم عام ماده ۱۰۵ قانون مالیاتهای مستقیم قرار میگیرد و درآمد حاصل از فعالیتهای انتفاعی آنها با نرخ ۲۵ درصد مشمول مالیات خواهد بود.
به این ترتیب، در جایگاه مقایسه این دو، تفاوت اصلی در سپردهگذار نهفته است. برای اشخاص حقیقی هر دو مسیر معافیت دارند، اما شرکتها در بخش بانکی با بار مالیاتی مواجهاند. در حالی که سود حاصله از صندوق درآمد ثابت از این حیث برتری نسبی دارد.
مقایسه نقدشوندگی صندوق درآمد ثابت و بانک
توان نقدشوندگی به معنای سرعتی است که سرمایهگذار میتواند دارایی خود را دوباره به نقدینگی تبدیل کند و در این زمینه، هر دو نهاد رفتاری متفاوت از خود نشان میدهند.
یکی از مهمترین ویژگیهای صندوق درآمد ثابت انعطاف بالای خروج از دارایی است. در صندوقهای قابلمعامله (ETF)، مبادله واحدها در ساعات کاری بورس با سرعت چشمگیری انجام میشود و سرمایهگذار در لحظه به دارایی خود دست مییابد. اما در نوع صدور و ابطالی، دریافت وجه پس از ثبت درخواست ابطال، میان یک تا چند روز کاری به طول میانجامد. این بازه کوتاه برای بسیاری از سرمایهگذاران قابل قبول است.
سپردههای بلندمدت بانکها این نقدشوندگی را ندارند. برداشت زودهنگام از آنها پیش از رسیدن به سررسید، با کسر بخشی از سود تحت عنوان نرخ شکست همراه خواهد بود و در عمل، خروج پول را برای سپردهگذار پرهزینه میکند.
در نهایت، صندوق درآمد ثابت همزمان سود قابل قبول و نقدشوندگی مطلوب ارائه میدهد، اما بانک، امنیت آنی خود را همچی خود را همچنان در گرو حسابهای جاری و کوتاهمدت حفظ کرده است.
ضمانت اصل سرمایه در صندوق درآمد ثابت و بانک
هنگام تصمیمگیری برای سرمایهگذاری، میزان اطمینان از بازگشت اصل دارایی مطلبی مهم است. در صندوق درآمد ثابت هیچ ضمانت قانونی سفت و سختی برای بازگشت اصل سرمایه وجود ندارد. اما این موضوع به معنای ریسک بالای صندوقها نیست. چرا که ماهیت داراییهای این صندوقها (که شامل اوراق دولتی و سپردههای بانکی است) ریسک را به شدت پایین میآورد. علاوه بر این، حضور سازمان بورس و اوراق بهادار به عنوان ناظر، نظارتی مستمر بر تمامی فعالیتها دارد که از بروز تخلفات جلوگیری میکند.
اما سپردههای بانکی هم از نظر اصل پول و هم از نظر سودی که به اشخاص میدهند، تا سقف مشخصی توسط «صندوق ضمانت سپردهها» تضمین میشوند. این سازوکار حمایتی اطمینان را برای سرمایهگذار فراهم میآورد و ریسک ناشی از عدم بازگشت پول را به صفر نزدیک میکند.
حداقل سرمایه برای شروع در صندوق درآمد ثابت یا بانک
برای آغاز کار در صندوق سرمایهگذاری شما میتوانید تنها با ثبت یک سفارش خرید به مبلغ ۱۰۰ هزار تومان در سامانه معاملاتی کارگزاری خود، فرآیند سرمایهگذاری را کلید بزنید. البته کارمزد اندک معاملات نیز به این مبلغ افزوده میشود که با توجه به ناچیز بودن، مانعی برای شروع به حساب نمیآید.
برای افتتاح حساب سپرده سرمایهگذاری در شبکه بانکی بانکها شرط حداقل موجودی ۱ میلیون تومان را برای گشایش و فعال نگهداشتن حسابهای سودده اعمال میکنند.
اشتباهات رایج هنگام انتخاب صندوق درآمد ثابت یا بانک
اگر در مسیر پسانداز یا سرمایهگذاری از فرآیندهای بازارهای مالی آگاه نباشید یا گزینههای هیجانی را انتخاب کنید، خطاهایی رخ میدهد که بدین شرحاند:
یکسان پنداشتن ماهیت نقدشوندگی
اگر پول را در سپرده بلندمدت با هدف کسب سود بیشتر نگه دارید، بدون در نظر گرفتن نیازهای مالی احتمالی، احتمال شکست خوردن در این مسیر را افزایش دادهاید. نادیده گرفتن جریمه شکست سود در بانک میتواند بخش زیادی از سود پیشبینیشده را از بین ببرد.
تمرکز بر نرخ اسمی سود
تکبعدی نباشید و درصدها را بدون بررسی شیوه محاسبه (روزشمار، ماهشمار یا سالانه) در نظر نگیرید. به اثر سود مرکب در صندوقها توجه کنید تا ارزیابی درستی از بازدهی واقعی داشته باشید.
غفلت از شرایط مالیاتی برای اشخاص حقوقی
تفاوتهای قانونی، بهویژه معافیت مالیاتی صندوقها در مقایسه با نرخ مالیات بر سود سپرده شرکتها را در نظر بگیرید. این مسئله برای فعالان اقتصادی و مجموعههای حقوقی بار مالی غیرضروری ایجاد میکند.
ترس بیمورد از سازوکار بورس
اگر با ماهیت بورس ناآشنا هستید، بیشتر بررسی کنید و این گزینه را با سهام پرریسک اشتباه نگیرید. زیرا فرصت بهرهمندی از بازدهی مطمئن و روزشمار را از دست میدهید.
نادیده گرفتن توان خرید در بلندمدت
تمام دارایی خود را به گزینههای درآمد ثابت نسپارید. زیرا در افقهای بلند مدت بدون در نظر گرفتن شتاب تورم، ارزش واقعی سرمایه شما به مرور زمان کاهش میدهد.
جمعبندی مقایسه صندوق درآمد ثابت و بانک
صندوق درآمد ثابت و سپرده بانکی هر دو مسیرهایی کمخطر برای حفظ ارزش پول به شمار میروند. با این تمایز که صندوقها با محاسبه روزشمار و امکان نقدشوندگی سریع، بازدهی بالاتری را نصیب سرمایهگذار میکنند. اگر فردی محتاط هستید که امنیت دارایی را بر سودهای نجومی ترجیح میدهید، اما در عین حال انعطاف مالی و جریان درآمدی باثبات میخواهید، صندوق درآمد ثابت بهترین تکیهگاه شماست. در سوی دیگر، اگر آرامش فکری حاصل از ضمانت مستقیم اصل پول اولویت نخست شماست و نیازی به جابهجایی نقدینگی تا پایان دوره ندارید، سپرده بلندمدت بانکی نیازتان را پوشش میدهد.
فراموش نکنید که هیچیک از این دو گزینه توانایی جبران تورمهای شتابان در بلند مدت را ندارند؛ از همین رو، نگه داشتن تمام سرمایه در گزینههای درآمد ثابت خطایی راهبردی است. برای گام نخست، افق زمانی و مبلغ پسانداز خود را مشخص کنید. همچنین میتوانید به صفحه مقایسه صندوقهای سرمایهگذاری مراجعه کنید و با ارزیابی دقیق نرخ سود دورهای و ضریب نقدشوندگی هر نماد، مناسبترین گزینه را برای شروع سرمایهگذاری انتخاب کنید.
سوالات متداول
آیا ریزش بازار بورس بر سود صندوق های درآمد ثابت اثر منفی دارد؟
خیر. چون بخش عمده دارایی این صندوقها در اوراق بدهی بدون ریسک نگهداری میشود، افت شاخص سهام تاثیر چندانی بر بازدهی آنها ندارد.
آیا امکان سرمایهگذاری برای افراد زیر ۱۸ سال در این صندوق ها وجود دارد؟
بله. ولی قانونی میتواند با کد بورسی خود، برای فرزندان زیر ۱۸ سال در این صندوقها حساب معاملاتی باز کند.
چرا محاسبه سود روزشمار در صندوق ها نسبت به بانک برتری دارد؟
در صندوقها سود حاصل به صورت مرکب محاسبه میشود که در بازههای زمانی طولانی مدت، عایدی نهایی را نسبت به سود ساده بانکی افزایش میدهد.
در صورت انحلال یک صندوق درآمد ثابت، تکلیف دارایی سرمایهگذاران چه میشود؟
داراییهای صندوق نزد متولی و ضامن محفوظ است و پس از فروش داراییها، ارزش خالص به نسبت واحدهای در اختیار، به طور کامل به سرمایهگذاران بازپرداخت میشود.
آیا نرخ سود صندوق های درآمد ثابت در طول زمان همواره یک عدد ثابت است؟
خیر. این نرخ متناسب با شرایط بازار و عملکرد پرتفوی صندوق نوسان جزئی دارد و برخلاف سپرده بانکی، رقم پرداختی همیشه ثابت باقی نمیماند.
امتیاز کاربران
—/5
براساس 0 نظر ثبت شده
ثبت نظر
نظرات کاربران