همه ما در طول روز پیامهای جمعآوری پول یا هزینه عمل جراحی برای درمان یا جراحی فوری افراد کمتوان یا ناتوان را دیدهایم. در این شرایط افراد در یک سکوی آنلاین درخواست خود را منتشر میکنند و ظرف چند روز، هزینه جراحی نه از جیب یک نفر، بلکه از همدلی جمعی بهصورت کامل تامین میشود.
تامین مالی جمعی مبتنی بر خیریه با همین منطق کار میکند و در آن مردم برای یک هدف عام المنفعه، اجتماعی یا انساندوستانه، بهصورت داوطلبانه مشارکت میکنند و در قبال آن هیچ سود مالی یا مالکیتی دریافت نمیکنند. در ایران این مدل برای درمان بیماران نیازمند، ساخت مدرسه در مناطق محروم، کمک به خانوادههای کمبرخوردار، تامین جهیزیه، آزادی زندانیان جرایم غیرعمد و امدادرسانی در حوادث طبیعی به کار میرود.
تامین مالی جمعی مبتنی بر خیریه چیست؟
تامین مالی جمعی مبتنی بر خیریه که با نام دونیت (donation) در جهان شناخته میشود، روشی برای کمک مالی از سوی سازمانهای خصوصی است که افراد بدون چشمداشت مادی در آن مشارکت میکنند تا یک پروژه خیرخواهانه یا اجتماعی به اهداف خود دست یابد. در تامین مالی جمعی مبتنی بر خیریه یا اهدا، افرادی که در جمعآوری سرمایه کمک میکنند سرمایهگذار نیستند و سود یا مالکیتی را از آن خود نمیکنند.
مثلا کمپینی با هدف آزادی چند زندانی جرایم غیرعمد راه میافتد: چند زندانی به دلیل بدهی یا دیه در زندان هستند و با پرداخت مبلغ مشخصی میتوانند آزاد شوند. سپس مبلغ مورد نیاز، مثلا ۲ میلیارد تومان، بهعنوان هدف کمپین تعیین میشود. سپس مبلغ مورد نیاز جمع میشود در اختیار زندان قرار میگیرد. مشابه اقداماتی که در سالهای گذشته برای آزادی زندانیان جرایم غیرعمد با حمایت هنرمندانی مانند محسن چاوشی انجام شده است.
تامین مالی جمعی خیریه چگونه کار میکند؟
برای اینکه از طریق کرادفاندینگ مبتنی بر اهدا برای پروژه یا اقدامات اجتماعی سرمایهای جمع شود، بهصورت رسمی این مراحل باید طی شود:
ثبت درخواست
یک خیریه یا موسسه مردم نهاد و حتی یک فرد واجد شرایط، درخواست خود را در سکو ثبت میکند و مدارک هویتی و مستندات نیاز مالی را ارائه میدهد.
ارزیابی و احراز
سکو مدارکی مانند صحت هویت، مستند بودن نیاز، امکان سنجی هدف مالی و تطابق با قوانین کشور را بررسی میکند.
انتشار کمپین
پس از تایید، کمپین با اطلاعات زیر منتشر میشود تا افراد از جزئیات طرح آگاه شوند و برای کمک مالی اقدام کنند:
- شرح کامل موضوع
- مبلغ هدف
- مدت زمان جمع آوری
- گزارش مستندات
- مشارکت مردمی
تامین مالی
اگر مبلغ هدف در بازه زمانی مشخص تامین شود، منابع آزاد و صرف هدف اعلام شده میشود. در برخی سکوها اگر مبلغ کامل تامین نشود، وجوه به مشارکتکنندگان بازگردانده میشود. در برخی دیگر مدل شناور وجود دارد که هر مبلغ جمع شده صرف پروژه میشود.
در ایران دو سکوی حامیجو و پیام امید در زمینه تامین مالی جمعی مبتنی بر خیریه و برای جذب هزینههای جاری ساخت مدرسه، تهیه جهیزیه، درمان افراد کمبرخوردار و … فعالیت میکنند.
تاریخچه تامین مالی جمعی خیریه
تاریخچه تامین مالی جمعی خیریه در جهان به جذب حمایت موتزارت برای کنسرتهایش برمیگردد. او بهجای تکیه بر اشراف، از هوادارانش خواست از آثارش حمایت کنند و در ازای آن نسخهای از کنسرت را دریافت کردند. این رویداد بهعنوان نقطه شروع کرادفاندینگ و تامین مالی جمعی مبتنی بر خیریه شناخته میشود.
در ایران نیز تاریخچه کرادفاندینگ بهطور کلی به سال ۱۳۹۳ و ایجاد پلتفرم مهربانه با هدف حمایت از پروژههای اجتماعی، کارآفرینی و کسب و کارهای نوپا برمیگردد. از همان ابتدا و در همان سالها، موضوع کرادفاندینگ در ایران بیشتر در فضای اجتماعی و حمایتی شناخته شد. در مقاله تاریخچه کرادفاندینگ روند شکل گیری و توسعه این مدل به صورت کامل بررسی شده است.
تفاوت تامین مالی جمعی خیریه با دیگر انواع کراد فاندینگ
در ایران، چارچوب رسمی و رایج تامین مالی جمعی با این ۴ دسته شناخته میشود که برای درک تفاوت آنها با مدل کرادفاندینگ مبتنی بر خیریه آنها را بررسی میکنیم.
|
نوع کرادفاندینگ |
افراد چرا پول میدهند؟ | در مقابل چه چیزی دریافت میکنند؟ |
کاربرد رایج |
|
کرادفاندینگ مبتنی بر خیریه |
کمک به یک هدف اجتماعی یا انسانی | هیچ بازگشت مالی یا مالکیتی دریافت نمیکنند |
درمان بیماران، آزادی زندانیان جرایم غیرعمد، کمک در حوادث طبیعی |
|
کرادفاندینگ مبتنی بر پاداش |
حمایت از یک ایده یا محصول جدید | یک پاداش غیر مالی مانند محصول، خدمات یا دسترسی ویژه |
پیشفروش محصولات، پروژههای هنری و خلاق |
|
کرادفاندینگ مبتنی بر وام |
سرمایهگذاری با انتظار بازپرداخت | اصل پول به همراه سود مشخص در زمان تعیینشده |
تامین سرمایه کسبوکارها یا پروژههای اقتصادی |
|
کرادفاندینگ مبتنی بر سهام |
سرمایهگذاری در رشد یک کسبوکار | دریافت سهام و مشارکت در سود آینده شرکت |
استارتاپها و شرکتهای در حال رشد |
در تامین مالی جمعی مبتنی بر خیریه، مشارکتکنندگان برای کمک به یک هدف اجتماعی پول پرداخت میکنند و هیچ سود مالی یا مالکیتی دریافت نمیکنند. در مدلهای پاداش، وام و سهام معمولا نوعی منفعت اقتصادی یا غیرمالی برای حامیان در نظر گرفته میشود.
شرایط پذیرش سکو برای کمپین خیریه
در ایران، تامین مالی جمعی تحت نظارت فرابورس و بورس ایران انجام میشود. اما مدل خیریه در چارچوب قوانین تجارت الکترونیک، درگاههای پرداخت و مقررات مرتبط با موسسات خیریه فعالیت میکند. اما به طور معمول شامل موارد زیر است:
- احراز هویت کامل
- ارائه مستندات
- شفافیت هدف
- تعهد به گزارش دهی
- رعایت قوانین کشور
سخن آخر درباره تامین مالی جمعی مبتنی بر خیریه
تامین مالی جمعی مبتنی بر خیریه جمع شدن کمکهای کوچک افراد برای حل یک مسئله اجتماعی، بدون انتظار سود، سهم یا بازگشت مالی است. این شیوه میتواند در درمان بیماران، آزادی زندانیان جرایم غیرعمد یا حمایت از پروژه های عامالمنفعه، اثرگذاری سریع و ملموس ایجاد کند.
موفقیت این مدل وابسته به اعتبار سکو، صحت اطلاعات پروژه و گزارشدهی شفاف است. هرچند ریسک مالی برای مشارکت کننده وجود ندارد، اما ریسک اعتماد همچنان مطرح است.
سوالات متداول
آیا کمک به کمپینهای خیریه مشمول معافیت مالیاتی میشود؟
در صورت ثبت رسمی کمپین از طریق موسسه دارای مجوز و دریافت رسید معتبر، ممکن است طبق قوانین مالیاتی کشور مشمول معافیت شود.
اگر مبلغ هدف کامل جمع نشود چه اتفاقی میافتد؟
بسته به سیاست سکو، یا مبالغ به حامیان بازگردانده میشود یا همان مبلغ جمعآوریشده برای هدف اعلامی (در صورت امکان) هزینه میشود.
چگونه میتوان از واقعی بودن یک کمپین اطمینان حاصل کرد؟
بررسی مدارک منتشرشده، هویت برگزارکننده، گزارشهای بهروزرسانی و سابقه فعالیت سکو میتواند به ارزیابی اعتبار کمک کند.
آیا امکان پیگیری نحوه هزینهکرد پس از پرداخت وجود دارد؟
در کمپینهای معتبر، برگزارکننده موظف است گزارش مستند از نحوه هزینهکرد ارائه دهد و حامیان میتوانند این گزارشها را مشاهده کنند.
آیا اشخاص حقیقی هم میتوانند کمپین خیریه راهاندازی کنند؟
در برخی سکوها بله، اما نیاز به احراز هویت کامل و ارائه مستندات معتبر درباره موضوع کمپین وجود دارد.
